Straks stroomt olie langs het Bajkalmeer

Rusland krijgt, als het aan president Poetin ligt, een oliepijpleiding door het oosten van Siberië - vlak langs het ecologisch zeer kwetsbare en unieke Bajkalmeer.

Protesteren helpt niet: Rusland bouwt de langste oliepijpleiding ter wereld vlak langs de oever van het Bajkalmeer, dat twintig procent van 's werelds zoetwatervoorraad bevat.

Rostechnadzor, het ecologische staatsagentschap, gaf deze week het groene licht voor de omstreden route. Verrassend is dat niet, want president Poetin bestempelde elk verzet tegen de pijpleiding eerder tot landverraad.

En toch ging het allemaal niet vanzelf. Het hoofd van Rostechnadzor moest vorige maand haastig 34 plooibare wetenschappers aan zijn panel van experts toevoegen om de gewenste uitslag te krijgen. Volgens milieuorganisaties werden de meer serieuze experts onder zeer zware druk gezet zich ziek te melden. Een van de wetenschappers noemt de manipulaties ‘van een grofheid die zelfs in de Sovjettijd niet werd vertoond’.

Vorige maand behaalde de milieubeweging binnen hetzelfde Rostechnadzor een onverwachte zege: het agentschap verbood de aanleg van een olieterminal in de ongerepte baai van Perevoznaja, bij Vladivostok. De terminal lag aan het eindpunt van dezelfde oliepijpleiding van 4.188 kilometer die langs het Bajkalmeer zal lopen. De pijpleiding kost 12 miljard dollar en moet dagelijks het equivalent van 1,6 miljoen vaten Siberische olie naar China, Japan en Zuid-Korea pompen.

De baai van Perevozjnaja is een vreemde plek voor een olieterminal. Hij is ondiep en vriest 's winters dicht. Daarom moest de terminal twee kilometer in zee liggen, waar olietankers geen beschutting vinden. Dat leverde volgens schattingen elke twintig jaar een olieramp op van het kaliber Exxon Valdez. En dat terwijl enkele baaien verder een kant-en-klare, beschutte oliehaven ligt: Nachodka. Daar paste nog best een olieterminal bij.

Maar een terminal in Nachodka betekende dat Transneft en de lokale gouverneur Darkin de opbrengst moesten delen met daar gevestigde bedrijven. Daarom bogen ze liever af naar Perevozjnaja. Uiteraard wilden de olieconcerns van Nachodka hun aandeel. Ze begonnen een tegenlobby: wetenschappers, drie ministers en Poetins afgezant in het Verre Oosten hekelden de olieterminal van Perevozjnaja als absurd en onacceptabel. Zij wonnen.

Helaas spelen rond het Bajkalmeer geen economische, maar louter ecologische belangen. Het meer is met 1.700 meter het diepste zoetwatermeer ter wereld, met een unieke flora en fauna. Het staat op de World Heritage-lijst van UNESCO. Transneft plande aanvankelijk een route zestig kilometer ten noorden van het meer, door bergachtig gebied. Roman Vazjenkov van Greenpeace: ‘We vroegen ze indertijd: dat wordt toch vreselijk duur? Dat past toch niet in jullie begroting?’

Vorig jaar kwam de aap uit de mouw: plots kwam Transneft met een route op achthonderd meter van de oever.

De bouwers houden volgens de meeste experts onvoldoende rekening met de seismische activiteiten: rond het meer zijn zeer zware aardschokken geregistreerd. Tatjana Sjerich van WWF: ‘De pijpleiding is daar niet op berekend.’ Transneft meent dat de buis in zoveel op afstand afsluitbare componenten is verdeeld, dat de oliestroom bij de minste onraad stopt.

Transneft heeft de steun van Poetin. In juli vorig jaar uitte de president zijn wrevel over ecologen. ‘Telkens als wij iets ondernemen, gebruiken zij milieuproblemen’, mopperde hij. Zij dienden alleen westerse regeringen en zakenrivalen. De opmerking was het startschot van een campagne die culmineerde in een wet die Russische ngo's onder strikt staatstoezicht stelt.

Het Westen heeft inderdaad geen belang bij de langste pijpleiding ter wereld. Siberische olie stroomt nu vooral richting Europa. Azië wordt alleen per spoor bediend. Met de nieuwe pijpleiding krijgt Rusland de vrije keus tussen Europese en Aziatische afnemers, en zelfs de VS. De pijpleiding is voor Moskou van groot belang.

Vazjenkov van Greenpeace blijft hopen. Hij wil de onregelmatigheden bij de goedkeuring van het project aanvechten en banken onder druk zetten om Transneft geen geld te lenen. Collega Sjerich van WWF hoorde dat UNESCO speelt met de gedachte het Bajkalmeer demonstratief van de World Heritage-lijst te verwijderen. UNESCO wil dat niet bevestigen.

En als alles misloopt, hoopt Vazjenkov op de oude Russische inertie. ‘Gewoon dwarsliggen en tijdrekken, dat sterft zo'n project in Rusland vaak vanzelf.’