In Amerikaanse getto's geldt de Wet van de Straat

Een ongelukkige botsing, een blik die niet bevalt: in de VS worden steeds meer mensen om een futiliteit vermoord. Verslag uit het getto van Philadelphia.

Rapper Cassidy (Barry Reese) uit Philadelphia werd in januari veroordeeld wegens zijn betrokkenheid bij doodslag. Foto HH Getto Rappers Streetgangs D 51952-01 Cassidy. Obligatory Credit - CAMERA PRESS / Phil Knott. SPECIAL PRICE APPLIES - CONSULT CAMERA PRESS OR ITS LOCAL AGENT. NOT FOR SALE IN: USA, FRANCE, GERMANY, JAPAN, GREATER CHINA, SOUTH EAST ASIA, CHINA, HONG KONG, TAIWAN, SINGAPORE, MALAYSIA, INDIA, POLAND AND RUSSIA. American rapper Cassidy (real name Barry Reese) pictured in his home city of Philadelphia, USA. CAMERA PRESS

Blunt roken ze hier, bruine joints van marihuana en crack. Je moet er eerst een sigaar voor jatten, zegt Carl (19). Dan de tabak eruit pulken, de marihuana erin, de crack erbij, en als je inhaleert - Carl tuit de lippen - ga je vliegen.

Hij zit nu even binnen, het vriest, maar normaal staat hij in North Philadelphia, het getto, op de hoek van de straat drugs te dealen. Als je vanuit de historische binnenstad - een klein New York van toeristen, kunstenaars en studenten - een paar kilometer noordelijk loopt, wandel je North Philadephia vanzelf in. Harde gezichten, oude auto's, afval op straat.

The hood noemen de buurtbewoners het getto. De dood domineert het straatbeeld: levensgrote graffiti memorials houden vermoorde 'broeders' in ere, vaak getekend met hun wapen in de hand.

Philadelphia, de zesde stad van het land, is volgens de criminaliteitscijfers van 2005 hard op weg de meest moorddadige conglomeratie van de VS te worden. De misdaad daalt in het hele land al sinds de jaren negentig - ook in Philadelphia. Maar terwijl beruchte steden als Washington en New York ook een daling van het aantal moorden laten zien, gebeurt in Philadelphia het omgekeerde. Met 380 moorden keerde de stad vorig jaar terug naar het niveau van 1997, toen per 100.000 inwoners ruim 25 mensen door moord de dood vonden.

Het gaat gepaard met een trend die de politie in het hele land signaleert: steeds meer mensen worden om een futiele reden doodgeschoten. Een toevallige botsing, een blik die niet bevalt - het is genoeg om de trekker over te halen, zegt hoofdinspecteur Benjamin Nash van de politie in de stad.

Meer dan de helft van alle moorden in zijn stad werden vorig jaar veroorzaakt door kleine conflicten. 'Vroeger zeiden we: dat wordt knokken. Nu horen we achteraf: hij zweeg, greep zijn pistool, pang - en klaar.' Naar de oorzaak kan de politie alleen gissen. 'Als we dát eens wisten.' 'Ik zal je laten zien wat er aan de hand is', zegt Elijah Anderson. Hij is een verstrooide professor met honkbalpet op. In de jaren negentig verwierf hij internationale faam met onderzoek naar het leven in de getto's van Philadelphia. 'Kom, we gaan kijken.'

North Philadelphia is voor de bewoners het einde van de wereld, zegt Anderson. Geen taxi die er nog heen rijdt. 'Te gevaarlijk.' En de mensen die er leven - sjacheraars, minimumloners, dealers - weten dat ze hier nooit meer weg komen. Al jaren trekt Anderson er voor zijn onderzoek op met de zwarte onderklasse. In zijn boeken beschreef hij hoe er twee rechtssystemen ontstonden: het formele recht waar niemand zich aan houdt, en het echte recht, de Wet van de Straat, waarin overheidsgezag afwezig is en alles draait om respect. Je moet goed opletten, zegt Anderson, wat zwarten zeggen als ze gaan vechten: You gonna respect me, nigger!

Respect verdien je op straat met een gehard optreden, met geweld en zonder vrees voor de dood. 'De politie speelt al jaren geen rol meer in the hood', zegt Anderson. 'Mensen zeggen ironisch: 'Call the cops, they might not come - Bel de politie, misschien komen ze niet.' Wie wil overleven móet de Wet van de Straat overnemen.'

De trend slaat over op Europa, zegt Anderson. Hij raakte daarvan overtuigd toen hij eind vorig jaar, na de rellen in de banlieu, in Parijs wetenschappers en bestuurders zijn onderzoek toelichtte. 'Je ziet dezelfde verschijnselen: jongeren die zijn uitgestoten en zich tegen de burgerlijke maatschappij keren. Er zijn ook verschillen - vooral op het religieuze vlak. Maar ik kreeg sterk de indruk dat Parijs ziet wat wij in de VS al decennia waarnemen.'

In de VS is de Wet van de Straat een onderdeel van de zwarte tegencultuur die de laatste decennia ontstond. Kijk naar de popmuziek, zegt Anderson: in de jaren zestig Those Lazy Hazy Crazy Days of Summer van Nat King Cole, in 2005 gangsta-rapper 50 Cent met Get Rich or Die Tryin'. Zwarten voelden zich verraden door progressieve politici die immigratie, globalisering en verlaagde uitkeringen steunden. De eerste slachtoffers reageerden in de jaren zeventig gelaten, hun kinderen radicaliseerden: het is de groep met wie Anderson al 25 jaar optrekt. Het angstaanjagende is dat ze nu ook het onderwijs als blanke onderdrukking zien, zegt Anderson. 'Naar school gaan is 'acting white', 'selling out' . Dat doe je niet.'

In het getto is veel ruilhandel. Het geeft eindeloos veel kleine conflictstof: Ik krijg nog geld van je. Je zou mijn auto toch opknappen? Vooral zwarte jongens hebben het geduld niet meer. Ze trekken voor 5 dollar het pistool.'

Maar het informele recht vergt dat ook 'fatsoenlijke' zwarten hun toevlucht zoeken tot geweld. De trend van de flitsmoorden toont aan dat de Wet van de Straat steeds verder in rest van de maatschappij integreert, zegt Anderson. Hij is niet verrast. Ga maar eens kijken in Mount Airy, zegt hij, tien kilometer ten noorden van het getto, waar de zwarte middenklasse woont. Mensen hebben het er goed, zegt Anderson. Ze hebben werk en geld. Maar aan hun kinderen is te zien aan welke risico's ze blootstaan. De lokroep van de zwarte tegencultuur is zo groot dat zwarte middenklassejongens weigeren in de Ivy League-shirts te lopen die hun ouders voor ze kopen. Dat is square, burgerlijk. In plaats daarvan dragen ze de zonneklep van hun honkbalpet boven het oor, of naar achteren: 'Dan ben je hard, dan wijs je de wet van de blanken af.'

De dilemma's van zwarte middenklassejongeren komen terug bij bekende rappers, vertelt Anderson. Dat zijn volgens hem vrijwel allemaal jongens uit de middenklasse. Toch flirten ze consequent met de Wet van de Straat. Geen maand gaat voorbij of een populaire Amerikaanse rapper is betrokken bij een schietpartij. Hiphoptijdschriften zoals The Source verklaren het vanuit een sinistere coalitie die de muziekindustrie met de rappers is aangegaan: wie leeft volgens de Wet van de Straat verkoopt meer CD's. 'Rappers leven tussen twee werelden', zegt Anderson. 'Als ze niet spelen met hun leven gaat hun carrière verloren. De commercie eist dat ze de Wet van de Straat omarmen. Zo ver zijn we al afgezakt.'