Eerst de eigen straat, dan pas de stad

Het functioneren van de wijkraden zijn in Utrecht hét thema van de verkiezings-campagne. In Hoograven is deze raad een politiek orgaan geworden. Vierde deel van een serie over deze Utrechtse wijk en de raadsverkiezingen.

Utrecht:3.3.6 Hoograven, overlast van ganzen. © foto, Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Mohammadi Labyad (62) is een calculerende Marokkaan. Hij heeft al jaren een bijstandsuitkering. Hij helpt bejaarde landgenoten bij het lezen van officiële brieven en bij het indienen van klachten. Bij de wijkwinkel in Hoograven werkt een Turkse sociaal advocate. 'Zij is onaardig tegen de mensen', hoorde Labyad om zich heen. 'Ik kwam te laat op een afspraak. Ze zei: Ga maar naar huis.' Labyad bracht de boodschap over aan de coördinator van de wijkwinkel. 'Hij gaat nu de mensen die problemen met haar hebben interviewen', zegt Labyad. De Turkse advocate zit ziek thuis.

Labyad heeft bij Wijkbureau Zuid een klacht ingediend over rondslingerende winkelwagentjes. Die zijn verwijderd en de twee supermarkten in de buurt hebben een detectiesysteem geïnstalleerd zodat de wagentjes de winkel niet meer uitkunnen. Labyad heeft verkeersdrempels in de buurt laten aanleggen en verlichting op donkere plekken. 'Als ik voel dat ik ergens recht op heb, blijf ik strijden tot ik het krijg', zegt Labyad. Hij zou met een probleem nooit naar wijkraad Zuid gaan. 'Wijkraden werken niet goed. Er zijn heel veel mensen uit gegaan.'

De in 2002 ingestelde wijkraden zijn in Utrecht hét onderwerp van het verkiezingsdebat. Ze zouden de ogen en oren van de tien wijken in de stad moeten zijn, de dorpspomp, de frontlinie, maar 'ze zijn eerder een echoput', riep Kees van Oosten van lokale partij Luis in de Pels afgelopen week tijdens het lijsttrekkersdebat. 'De gemeente roept er iets in en krijgt hetzelfde antwoord terug.'

De SP-afdeling in Hoograven heeft honderd leden. Ze zijn tegen de wijkraad. Tijdens de campagnevergadering van afgelopen donderdag, zei kandidaat gemeenteraadslid voor de SP, Tim Schipper: 'Ik ben actief in de wijk, maar ik zou niet weten wie er in de raad zitten. Als het gist en bruist in de wijk en je moet eerst de wijkraad bij een actie betrekken, kun je beter meteen gaan slapen.'

'Wij zijn onzichtbaar', zegt Willem Rijke (58), lid van de wijkraad Zuid, waarin Hoograven en Lunetten zijn vertegenwoordigd. 'Maar ik vind dat onze bevoegdheden nog lang niet ver genoeg gaan. Bij de meeste beslissingen van de gemeente zou de wijkraad een bindend advies moeten geven. Laat de wethouder maar eens met goede argumenten komen waarom hij een advies níet uitvoert. Daar wringt de schoen.' Rijke denkt dat de wijkraad over tien jaar zo functioneert.

'Die kans zie ik niet in', zegt wethouder Walther Lenting (Leefbaar Utrecht) van Wijkgericht werken. 'De wijkraad is niet een democratisch gekozen orgaan. De democratische legitimatie komt van de gemeenteraad.' 'We zijn wél democratisch', zegt Rijke. 'We zijn onafhankelijke burgers. Iedereen kan met goede argumenten naar de wijkraad komen. We hebben openbare vergaderingen.'

Tim Schipper heeft een voorbeeld van een 'ijzersterke' SP-actie in Hoograven. In het voorjaar van 2004 zou kinderboerderij Rotsoord in Hoograven verdwijnen. Er zouden veertig huizen voor in de plaats komen. 'Onze leden haalden wekenlang handtekeningen op in de buurt', zegt Schipper. De handtekeningen hielpen. Rotsoord bleef bestaan.' Toen wethouder Van Kleef (Wonen) de kinderboerderij een jaar later wilde verplaatsen, stuurde de SP dezelfde handtekeningen naar het stadhuis. In september 2005 stemde de gemeenteraad tegen de verplaatsing. 'Waar was de wijkraad toen', vraagt Schipper.

'Hallo', zegt Willem Rijke, elektrotechnicus van beroep, 'de SP híelp de wijkraad!' Rijke zit in zijn woonkamer met vijftien ordners om zich heen. 'Wij kregen in 2003 als eerste het bouwplan voor Rotsoord te zien, voordat het naar de gemeenteraad zou gaan. Dat moest ik geheim houden, maar op de gang van het stadhuis kwam ik de wethouder tegen. Ik heb toen de subsidie voor de kinderboerderij veilig gesteld.'

Rijke heeft nooit iets geaccepteerd dat voor de wijk slecht was en voor de stad goed. 'Eerst komt de wijk, dan de stad.' Vier jaar geleden zouden er 136 sociale huurhuizen komen tegenover Rijke's huis aan de Verlengde Hoogravenseweg. Het zijn er, volgens Rijke door verzet van de wijkraad, maar 27 geworden. En er zou een crematorium komen. 'Dat vonden we niet ethisch', zegt Rijke. 'Een rokende pijp op vijftig meter afstand van een woonwijk.' Het plan ligt in 'de ijskast'.

In de wijkraad zijn alle politieke partijen vertegenwoordigd, zegt Rijke. Zelf is hij lid van de PvdA. Op partijvergaderingen in Utrecht komt hij 'eerst voor mijn wijk op en dan pas voor mijn partij. Dat leidt wel eens tot wrijving.' 'Ik schrik ervan als zoveel wijkraadleden een band hebben met een politieke partij', zegt wethouder Lenting. 'Ik vind het niet goed als wijkraden een te politieke lading krijgen. Ze zouden de kans kunnen krijgen een politieke 'voorwas' te worden voor de besluitvorming.'

De wijkraad wordt ondersteund door het gemeentelijk wijkbureau. Er werken vijftien mensen die jaarlijks 260 duizend euro aan 'leefbaarheidsprojecten' in de wijk kunnen besteden. De wijkraad heeft een budget van 52 duizend euro per jaar. Een keer in de zes weken vergaderen wijkbureau en wijkraad samen.

SP'er Schipper sprak de wijkmanager aan op de verpauperde staat van de huizen aan de Heemstedelaan. 'Hij wist niet waar het was, terwijl het bij het wijkbureau om de hoek ligt', zegt Schipper. Het valt hem op dat voorstellen van bewoners steeds worden doorgestuurd naar het stadhuis. 'Het wijkbureau mag niet beslissen, het is vlees noch vis. Die ambtelijke laag kan er tussenuit. De wijkraad en het wijkbureau houden elkaar aan de gang. Geef dan de buurtcomités meer geld.'

Op de Linschotensingel en bij verzorgingshuis De Plettenburg lopen tussen de honderd en honderdvijftig witte ganzen. De bewoners kunnen niet meer slapen van het gegak. Negen jaar geleden ving de dienst Stadswerken voor het eerst ganzen in een paardenwagen. Vorig jaar werden nog eens vijftig ganzen naar een boerderij in Drenthe gebracht.

'Er zit geen logica in de bestrijding door het wijkbureau', vindt Schippers. De wijkraad heeft zich nog niet over het ganzenvraagstuk gebogen. Volgens het wijkbureau wordt de plaag veroorzaakt door de Marokkaanse bewoners van Hoograven. Zij voeren hun broodresten aan de dieren, zo schrijft de koran voor. Binnenkort gaat het wijkbureau kaartjes in het Arabisch en het Turks verspreiden om de moslims te waarschuwen.

Eerdere delen van deze serie zijn na te lezen op www.nrc.nl.