Wil de eerste liberaal het licht aan doen

Wanneer de ene liberaal de andere liberaal wegzet als een 'neo-nationalist' kan het maar om één onderwerp gaan: gas en licht.

Minister van energie L. J. Brinkhorst (D66) strijdt met VVD-erelid F. Bolkestein. De VVD'er kritiseerde onlangs de voorgenomen splitsing van de energiebedrijven in aparte verkoop- en netwerkdochters.

Met een vooruitziende blik pleitte Bolkestein (ex-Shell, ex-eurocommissaris, nu commissaris De Nederlandsche Bank) juist voor een soort Nederlandse kampioen op de energiemarkt, zonder die term overigens te gebruiken. Inmiddels is duidelijk dat Frankrijk en Spanje dat echt willen realiseren. Italië is boos omdat juist een van 'zijn' onderdanen in Frankrijk is gedwarsboomd, terwijl Duitsland via een 'vijandig' bod een voet tussen de deur wil krijgen in Spanje.

Tegen de achtergrond van de nationale temperamenten en belangen hamert liberaal Brinkhorst op de geneugten van een vrije nationale markt en liberaal Bolkestein op de noodzaak van economische nationale macht.

De woordenstrijd geeft in een notendop aan waar Nederland en Europa wringen. Is Nederland alleen Nederland, of is Nederland ook Europa?

Als het op energiefusies aankomt, zeggen Brinkhorst en het kabinet: Nederland is te klein voor Europa. Fusies hier kunnen niet op tegen nationale kampioenen van elders. Nee, de splitsing is juist bij uitstek Europees beleid, omdat diverse aanbieders hier via de netwerken kunnen concurreren op prijs, kwaliteit en continuïteit van levering.

Maar het kabinet wil ook de discussie over een nieuwe, tweede kerncentrale openen. Een van de argumenten: Nederland kan op die manier zijn nationale doelstellingen voor klimaatbeheer beter realiseren.

Zo is energie wisselend Nederlands of Europees beleid. Maar het wordt nog diffuser. Welke buitenlandse concurrenten komen hier winkelen onder energiebedrijven? Wie gaat die nieuwe kerncentrale bouwen en exploiteren? En wil Nederland de realisering van zijn klimaatdoelstelling uitbesteden aan bijvoorbeeld het Franse EDF, door dat bedrijf te vragen hier een kerncentrale te bouwen?

De Tweede Kamer kan met een pennenstreek twijfel wegnemen en twee vliegen in één klap slaan. Leg wettelijk vast dat alleen Nederlandse energieconcerns een kerncentrale mogen exploiteren. Niet omdat ze Nederlands zijn natuurlijk, dat zou alleen maar last geven met Brussel en Brinkhorst, maar wel voor bijvoorbeeld de nationale veiligheid. Wie niet opgekocht wil worden, wordt zo geprikkeld te investeren om een nationale doelstelling te dienen.

Menno Tamminga