Webcongres: lokale democratie leeft (niet)

Een wel heel krappe meerderheid (één procent) van het webcongres (www.nrc.nl/webcongres) was het eens met de stelling dat de lokale democratie niet leeft.

De invoering van het zogeheten duaal bestel in de gemeentelijke politiek heeft de omloopsnelheid van wethouders verhoogd. Het aantal wethouders dat om politieke redenen opstapt, is in twintig jaar tijd vervijfvoudigd. Wethouders bleven voorheen deel uitmaken van de fracties in de gemeenteraad waaruit zij waren voortgekomen. Om ongezond monisme en geritsel in gemeentelijke achterkamertjes te bestrijden, werd het dualisme ingevoerd. Maar tegenstanders van het stelsel spreken al over de duellisering van het gemeentebestuur: de raad is weliswaar kritischer geworden, maar het bestuur als geheel minder stabiel. De daadkracht van het gemeentebestuur zou bovendien worden aangetast door de 'versnippering' van de gemeenteraden. Landelijke partijen ondervinden op lokaal niveau concurrentie van 'leefbaren', van 'lokalo's' en van afgesplitste eenpersoonsfracties.

De leden van het webcongres reageerden verdeeld op de stelling dat de lokale democratie niet functioneert. Degenen die de stelling onderschreven, behaalden een nipte voorsprong. Om met hen te beginnen: Holly Moors uit Haren omschrijft de gemeentelijke politiek als 'wassenneuzendemocratie', waar de gemeenteraad niet naar de burgers luistert en de burgemeester en wethouders niet kunnen worden gekozen.

Evenals veel andere deelnemers laakt Egidius Kuhlmann uit Velp het efemere karakter van de politiek in het algemeen en die van het lokale bestuur in het bijzonder: 'Elke zichzelf serieus nemende instantie heeft een beleidsplan voor de langere termijn, behalve de overheid. De bevolkingreageert daarop met alleen het kortetermijnbelang in het oog te houden.'' Harry Romijn uit Breda voegt daaraan toe dat de inspanningen en overtuigingen van lokale politici bij het publiek onvoldoende bekend zijn: 'Hierdoor wordt óf automatisch op de landelijke partijen gestemd, vaak met geen tot nauwelijks kennis van de lokale stellingnames, óf op protestpartijen.''

,,Het is belangrijk voor mij als burger te weten wie wie is in de lokale politiek, wat hij aan het doen is en welke gevolgen dat zal hebben voor mijn dagelijks leven'', aldus Marieke van der Sloot uit Amsterdam. ,,Om daar goed van op de hoogte te zijn, moet je erg veel moeite doen.'' ,,De lokale politieke macht is te gering'', meent Lauk Woltring uit Landsmeer.

,,Ook op lokaal niveau speelt macht een belangrijke rol. Zolang politici niet in staat zijn een gezamenlijk 'hoger doel' te benoemen en na te streven, zal men zijn eigen doel proberen te realiseren en de andere doelen bestrijden.'' Volgens Maarten de Klerk uit Leiden vloeit het gebrekkig functioneren van het lokale bestuur rechtstreeks voort uit 'het alomtegenwoordige misverstand dat iedereen maar recht heeft op inspraak en op een aandeel in de besluitvorming''. Volgens hem is het onmogelijk om aan ieders wens tegemoet te komen: 'Het werkt alleen maar frustrerend om dat toch te proberen.''

,,Democratie is niet perfect'', geeft 'oneens'-stemmer John Veldhuis uit Westervoort toe, ,,maar wel het beste dat de mensheid tot nu toe heeft uitgevonden. Juist de opkomst van lokale partijen geeft aan dat de lokale democratie functioneert.'' ,,Het veelvuldig aftreden van wethouders duidt op een goed functionerende democratie, waar politieke consequenties getrokken worden uit falen'', voegt Oscar Lopes Cardozo uit Kortenhoef daaraan toe. ,,Hieraan zou de landelijke politiek een voorbeeld kunnen nemen. Het enige dat steeds meer gaat ontbreken is een goed functionerende lokale pers, waardoor de publieke waakfunctie ernstig in gevaar komt.''

Het feit dat wethouders nu vaker om politieke redenen opstappen, vindt ook Else Bezemer-Bijl uit Utrecht uit democratisch oogpunt te prijzen: 'Daar zouden de landelijke politiek, in casu de ministers, nog iets van kunnen leren.''

Een aantal 'oneens'-stemmers stelt vast dat het dualisme nieuw en onwennig is, maar op den duur zijn kracht zal bewijzen. 'We kunnen pas beoordelen of die veranderingen een positief effect hebben gehad als er weer sprake is van een balans'', aldus Annet Wermers uit Oldenzaal. ,,De moeilijkheden waar de lokale democratie mee kampt zie ik als kinderziekten van het duale stelsel'', vindt ook Otto Sluizer uit Amsterdam. ,,Zijn die overwonnen, dan functioneert de lokale democratie hopelijk beter dan vroeger.'' ,,Blijkbaar is vergeten wat democratie betekent'', aldus J.W. Muller uit Zeist: ,,Het volk bestuurt. In de lokale politiek betekent dit: juist veel partijen en wisselingen. Democratie komt van onderaf. Helaas is de wet- en regelgeving vanuit 'Den Haag', de provincies en de EU dusdanig dat de burger zich niet meer herkent als onderdeel van het democratisch proces.''