Stiekem de kas spekken met publiek geld

In Maastricht sluizen CDA en VVD geld van de gemeente naar hun verkiezingskas. In Groningen spekt GroenLinks ongecontroleerd haar kas. 'Daar is het overheidsgeld niet voor bedoeld.'

De CDA-afdeling in Maastricht heeft met 43.000 euro een van het best gevulde verkiezingskassen in Nederland. Bijna de helft van het geld, 20.000 euro, komt van de CDA-fractie in de gemeenteraad.

De fractie spaarde het geld afgelopen jaren van de vergoeding die de gemeente ter beschikking stelt voor fractieondersteuning. De gemeentelijke verordening verbiedt echter dat het geld wordt uitgegeven aan verkiezingscampagnes. Toch prijkt de 20.000 euro op de campagnebegroting.

In hotel De Valk in Maastricht zegt penningmeester Toon Jansen van de CDA-afdeling 'geen probleem' te zien: 'Het mag, want de verordening staat toe dat het geld gebruikt wordt voor communicatie met de burger via de media. De fractie betaalt de rekeningen van de spots op de lokale televisie dan ook zelf. Dat gaat niet via ons. We weten dat we voorzichtig moeten zijn.'

Het blijkt niet voorzichtig genoeg. De 'communicatie met de burger' betreft verkiezingsspots, uitgezonden via RTV Maastricht. Ze roepen de kiezers op om 7 maart CDA te stemmen. Zoals de spot van de beide lijsttrekkers Gerard van Rens en Han Hoogma: 'Stem voor een transparant en duidelijk stadsbestuur CDA lijst 1'. In andere commercials figureren wethouders en raadsleden, omlijst door een groene rand met de tekst 'CDA, lijst 1'.

De Maastrichtse raadsgriffier Eric Willems heeft ze bekeken, de commercials. 'Het zijn evidente verkiezingsspotjes. Daar mag de fractievergoeding niet voor gebruikt worden.' De griffier blijkt de fractievoorzitters al in januari per brief gewezen te hebben op het feit dat het geld voor fractieondersteuning niet gebruikt mag worden voor de campagnes. 'Als ze die gelden daar toch voor gebruiken, lopen ze het risico dat ze het later moeten terugbetalen. Daarom heb ik de suggestie gedaan om nu met de accountant te overleggen, voordat kosten worden gemaakt.' Daar hebben weinig partijen gebruik van gemaakt, aldus Willems.

In een reactie zegt het CDA dat, indien de verordening is overtreden, de spotjes anders gefinancierd zullen worden óf dat de verordening wordt veranderd zodat de spots wel mogelijk worden.

Het CDA Maastricht is niet de enige afdeling die het geld voor fractieondersteuning misbruikt. Uit het onderzoek van deze krant in de twaalf provinciehoofdsteden blijkt dat meer fracties stiekem de kas van hun afdeling gevuld hebben met publieke middelen. Ook is het geld gebruikt om raadsleden - in strijd met de regels - een extra onkostenvergoeding te geven.

Net als het CDA in Maastricht wendt ook de VVD-afdeling in die plaats de fractievergoeding aan om haar campagne te financieren. Afdelingspenningmeester M. Severijns bevestigt dat de fractie van haar vergoeding in vier jaar tijd 10.080 euro heeft overgemaakt naar de afdeling: 'Wij storten dat geld door naar de stichting Vox Libera ten behoeve van de VVD-campagne.'

Vox Libera is een in 1990 opgerichte steunstichting van de lokale VVD. Het stichtingsbestuur wordt benoemd en ontslagen door het lokale VVD-bestuur. Marc Verbeet, raadslid, afdelingsvoorzitter èn lijstduwer, geeft toe dat het geld dat de fractie aan de afdeling geeft, afkomstig is van de vergoeding voor fractieondersteuning. 'Het geld is bestemd voor algemene promotie, en voor papier en drukwerk. Dat mag volgens de verordening. Het geld mag alleen daarvoor worden uitgegeven. Of dat geld daar ook voor gebruikt wordt, dat is echter een zaak van het bestuur', aldus de voorzitter. Het bestuur van de afdeling besloot het geld aan de steunstichting te geven, ten behoeve van het verkiezingsfonds.

In Groningen is Drewes de Haan zich van geen kwaad bewust. Zijn partij, GroenLinks, geeft graag alle inzicht in de financiën van de afdeling en de fractie. 'Wij hebben niets te verbergen', zegt De Haan, voorzitter van de fractie van GroenLinks.

De gemeente maakt jaarlijks een bedrag van zo'n 8.600 euro over voor de fractieondersteuning. Het bedrag gaat rechtstreeks naar de kas van de afdeling. En vanuit die kas wordt óók het verkiezingsfonds gevuld.

De gemeente weet niet dat het geld niet naar de fractie, maar naar de afdeling gaat. 'De fracties geven zelf een rekeningnummer op waar het geld op moet komen', zegt gemeentewoordvoerder Michiel Zijlstra. 'De gemeente gaat dat niet controleren. Wij gaan ervan uit dat dat ook het nummer is van de fractie. Maar als GroenLinks het makkelijker vindt om dat via de rekening van de afdeling te laten lopen, dan kan dat. Het geld moet uiteindelijk wel bij de fractie terechtkomen.'

De gemeente controleert niet of dat ook gebeurt, geeft Zijlstra toe. 'Onze accountant kan de administratie en de bonnen bij de fracties inzien om te controleren waaraan het geld is besteed, maar heeft daartoe nooit aanleiding gezien.'

Aan een verordening is in Groningen geen behoefte, zegt raadsgriffier Dick Vrieling. 'De cultuur is dat je elkaar achteraf ter verantwoording roept, en niet dat je alles in regels vat.'

Dat een partij overheidsgeld ter ondersteuning van de fractie laat storten in de kas van de afdeling, hoeft volgens Vrieling niks te betekenen. 'Als het uiteindelijk maar bij de fractie komt.'

Uit de jaarrekeningen van de afdeling over 2003 en 2004 blijkt dat de afdeling meer geld aan fractievergoeding ontvangt dan er betaald wordt aan kosten voor de fractie. Er blijft dus geld hangen bij de afdeling, die daarmee ook het verkiezingsfonds kan vullen. De penningmeester van de afdeling, Arjan Vroegh, erkent dat 'het geld voor de fractie niet in zijn geheel naar de fractie gaat.'

Volgens de Groningse hoogleraar staatsrecht D.J. Elzinga is sprake van oneigenlijk gebruik als geld voor fractieondersteuning in de verkiezingskas terechtkomt, ook als de verordening het niet expliciet verbiedt. 'Het overheidsgeld is daar niet voor bedoeld.' Elzinga kwam dezelfde praktijk vorig jaar tegen in Amsterdam. Ook daar reserveerden fracties gelden van hun ondersteuningsvergoeding voor de verkiezingen. Elzinga kwalificeerde dat als 'verkapte partijfinanciering'. Amsterdam heeft de verordening aangepast.

Den Bosch heeft wél een verordening en laat een accountant de besteding van de fractievergoeding controleren. Maar dan nog kan het mis gaan, zo blijkt uit boekencontrole bij de lokale GroenLinks-afdeling.

De gemeente maakt de vergoeding over op de rekening van de stichting Ondersteuning GroenLinks Den Bosch. Het bestuur daarvan is gelijk aan het bestuur afdeling GroenLinks. Omdat de stichting ook andere inkomsten heeft, lopen stromen publiek geld (fractievergoeding) en privaat geld (zoals contributies) door elkaar. De herkomst van het geld waarmee het verkiezingsfonds gevuld is, is niet traceerbaar in de gecombineerde boekhouding van fractie, afdeling en stichting.

'Het is misschien niet helder, maar het geld voor fractieondersteuning wordt niet aan verkiezingen besteed', zegt penningmeester Monique Bredeveld. 'Dat zou niet eens kunnen. De fractie maakt immers meer kosten dan aan fractievergoeding binnenkomt.' Uit de boekhouding blijkt echter dat uitgaven van de afdeling ten onrechte op naam van de fractie zijn gezet. Zo zijn de telefoonkosten van het afdelingskantoor geheel ten laste gebracht van de fractie.

Ook worden kosten opgevoerd van drie privé-abonnementen op het Brabants Dagblad - thuisbezorgd bij de twee fractieleden en de GroenLinks-wethouder. Ook dit (795 euro in 2004) wordt betaald uit de vergoeding voor fractieondersteuning. Het is overigens dubbel declareren. De bestuurders ontvangen namelijk al een vergoeding voor zulke kosten via de Verordening geldelijke voorzieningen raadsleden. Die verordening bepaalt bovendien dat er geen andere kosten vergoed mogen worden. Voor de wethouder geldt eenzelfde regel.

Hoogleraar staatsrecht Elzinga constateert dat sprake is van oneigenlijk vergoedingen die de gemeente dient terug te vorderen. Opmerkelijk is dat accountant PriceWaterhouseCoopers geen opmerkingen gemaakt heeft bij de controle van de uitgaven.

'Het kan echt niet dat ze die kranten vergoed krijgen', reageert ambtenaar M. Wehrung van de griffie in Den Bosch. Maar één dag later is de kritiek verstomd. Gemeentewoordvoerster Dorothé Gevers: 'De accountant heeft de uitgaven goedgekeurd. Dus gaan wij ervan uit dat het juist is. Een krantenbericht is voor ons geen reden om navraag te doen bij de accountant. Wij gaan zijn controlewerk niet overdoen.'

Hoogleraar Elzinga: 'Accountants kijken vaak heel globaal of het geld correct besteed is. Men controleert niet precies wat met het geld gebeurd is. Vraag is of de lokale rekenkamers er niet dichter bovenop moeten zitten.'

In Den Haag windt voorzitter Florus Wijsenbeek van de VVD-afdeling er geen doekjes om: ja, hij heeft geprobeerd de verkiezingskas te spekken met gemeentegeld. Helaas stak fractievoorzitter Sander Dekker er een stokje voor.

Wijsenbeek: 'Ik heb er een robbertje over gevochten met de fractieleider. Ik vond het te rechtvaardigen omdat verkiezingen de spil zijn van de democratie. Dan moet je als partij er alles aan doen om mensen voor je gedachtegoed te winnen. Maar de fractieleider wilde niet. 'Het mag niet en het wordt gecontroleerd door de accountantsdienst', zei hij. Ach, denk ik dan, er is altijd wel iets te bedenken. Ik ben lid geweest van het Europees Parlement. Dan leer je dat er altijd wel een trucje is.'

Rectificatie / Gerectificeerd

In de artikelen Regels geschonden bij lokale campagnes en Stiekem de kas spekken met publiek geld (4 maart, pagina 1 en 2) staat dat in Den Bosch ten onrechte betalingen zijn gedaan aan twee raadsleden en een wethouder van GroenLinks. De onjuiste betalingen zijn gedaan aan de twee raadsleden, niet aan de wethouder.