Overschatting van de computer kan desastreus zijn

In Dordrecht viel de stroom uit en kon de minister niets uitrichten met het kennisnet, zag Maarten Huygen

Tijdens een bijeenkomst over supersnelle computernetwerken in Dordrecht werd meteen duidelijk waar de economie echt om draait. Niet om computernetwerken. De minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst kon het supersnelle glasvezelnet niet openen, want de stroom, die ook in zijn portefeuille zit, was uitgevallen. Zonder stroom geen toespraak, want een hedendaags politicus moet elektrisch worden versterkt. Er zat dus niets anders op dan wachten in het oude Dordtse stadhuis. Sommige gasten zaten al een uur lang in een trein die midden op de brug over de Merwede was blijven steken.

Het is een feest als alle lichten weer aanfloepen, ijskasten en verwarmingsketels starten, printers en computers beginnen te brommen, treinventilatoren aanslaan en het gewone leven zich herneemt, maar het Dordtse digitale netwerk werkte nog steeds niet naar wens. De beloofde teleconferentie met een verderop gelegen school ging niet door, omdat het daar nog donker was. Je kon er niet eens heen bellen. De geavanceerde netwerktechnologie is kwetsbaar. Een boek kun je nog wel lezen als overdag het licht uitvalt en het krijtje op een schoolbord doet het ook. Maar de kennisnetten, zelfdenkende schoolborden en virtuele chirurgietechnieken die in Dordrecht moesten worden gedemonstreerd, functioneerden niet. Ondertussen verhinderde stroomuitval tussen Amsterdam en Leiden dat mijn trein Dordrecht bereikte. Op die noodlottige woensdag zou ik zelf graag als in een science fictionfilm via glasvezel eerst naar Dordrecht en dan naar mijn volgende afspraak zijn doorgestraald, maar ook dat zou niet mogelijk zijn geweest zonder voltage.

De 'vierde industriële revolutie' van communicatietechnologie werd het Dordtse glasvezelnetwerk genoemd. Revolutie is het juiste woord voor de halsbrekende snelheid van digitale ontwikkelingen. Elf jaar geleden gebruikte ik nog geen internet, maar als het nu uitvalt, ben ik hulpeloos. Toch is de vierde revolutie niet mogelijk zonder de vruchten van de eerste drie die eraan voorafgingen. Helaas wordt de betekenis van oudere technologie vaak vergeten. Zonder brandstof, krachtcentrales, graafmachines, draden en las- soldeerverbindingen werkt internet niet.

In de dolle jaren negentig was de computerhysterie zo groot dat het bedienen van een eenvoudige word processor al werd gezien als hogere wiskunde die je op school moest leren. Oliereus Shell moest in waarde gaan concurreren met internetbedrijven die nog niets hadden gepresteerd. Nederlandse energiebedrijven, saaie, ouderwetse leveranciers van stroom en gas, gingen ook leuke dingen doen en experimenteerden op advies van adviseurs aan wereldwijd verbonden computerschermen met nieuwe financieringsconstructies. Nu de olieprijs stijgt en een enkele elektriciteitsstoring ons herinnert aan onze kwetsbaarheid, weten we wel beter. Een schoolkind kan niet naar de op de computer afgesproken plek voor de flashmob als het zijn lekke band niet kan plakken. Als je je geavanceerde schoolrekenmachine bij je moet hebben om het wisselgeld te bepalen, is het al te laat.

De nieuwe glasvezelverbinding tussen scholen, ziekenhuizen en andere nonprofitinstellingen uit Dordrecht en Zwijndrecht is niet alleen honderd keer sneller maar schijnt ook goedkoper te zijn dan abonnementen op providers. Toch wisten de deelnemers nog niet wat ze met die hoge snelheid aan moesten. Alle technieken die werden gedemonstreerd, kunnen ook op de ouderwetse telefoonkoperdraden worden toegepast. 'De gebruikers hebben voor veel geld breedband aangeschaft en gaan nu pas kijken wat ze ermee kunnen. 'Typisch nonprofit', merkte een aanwezige op bij de slotzitting die ik dankzij een opleving van de elektriciteit nog wel had bereikt. Het is of iemand voor zijn achttiende verjaardag een Ferrari krijgt, terwijl hij zijn rijbewijs nog moet halen. De onzekere deelnemers spraken af om 'meer samen te werken' en ik zag de honderden e-mails de computers binnenrollen. Allemaal extra werk.

Er is dus geen reden om te juichen dat het computergebruik in Nederland vrijwel het hoogste ter wereld is, zoals vorige week bleek uit een onderzoek van de Amerikaanse Pew Charitable Trust. Het hangt van het gebruik af. Nederlandse kinderen spenderen dagelijks uren achter de beeldschermen van de televisie of de computer en ze worden er niet zichtbaar slimmer van, wel dikker. Twee onderzoekers uit München, Thomas Fuchs en Ludger Wössmann vergeleken het computergebruik van kinderen internationaal en concludeerden dat computergebruik thuis de leerresultaten negatief beïnvloedt. Ook op school kan al die apparatuur afleiden van het onderwijs. Gericht gebruik bij de les kan helpen maar zonder plan zijn computers desastreus, concludeerden ze. Zij sporen aan tot matiging. Is samen spelen niet fantasierijker en beweeglijker dan urenlang voor het beeldscherm te MSN'en? Veel scholen haken enthousiast in op een nationale videowedstrijd, hoorde ik. Dat is prachtig, maar de wereld draait niet op beeld. Waarom niet ook een laswedstrijd, wiskundewedstrijd of een opstellentoernooi? Op het actieve onderwijsbord in Dordrecht dat werkt als een computerscherm, werden plaatjes en teksten getoond, maar ik begreep ook dat veel leerkrachten niet wisten wat ze met al die apparatuur moesten aanvangen. Een goed animatiefilmpje is zeldzaam en kan veel uitleggen. Maar verbale overdracht is nog steeds belangrijk. Een rechterlijk vonnis, een wet of een belastingaangifte worden niet met emoticons (lachende of huilende gezichtjes) gemaakt maar met precieze omschrijvingen. Kennis is in de mode. Om subsidie te krijgen, moet je voor elk woord 'kennis' zetten, kennisnet, kennisonderwijs, kennislunch. Toch zit kennis niet in een net maar in het hoofd.

    • Maarten Huygen