'OP SCHOOL WILDE IK AL PREMIER WORDEN'

Zijn er nog jonge idealisten in de politiek? Vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen op stap met twee politieke jongerenorganisaties van zeer uiteenlopende signatuur: Rood van de SP en PerspectieF van de ChristenUnie.

Al verschillen hun mores, hun denkbeelden lijken opmerkelijk veel op elkaar.

Lang krullend haar in een staart, piercings boven zijn neus en door zijn wenkbrauw, ribfluwelen broek. Dat is Michel van Dijk, 22 jaar, student multimedia, voorzitter van Rood in Amersfoort, de jongeren van de Socialistische Partij. Hij zegt: 'Geluk komt van binnenuit, niet van je bankrekening.' En: 'Ik ben niet materialistisch ingesteld.' Maar dan begint hij te lachen en zegt: 'Behalve als het om spelcomputers gaat.' Zijn hele kamer - kleren aan een lijn boven zijn bed, pak hagelslag op de wastafel - staat er vol mee.

Dan Rogier Havelaar, 22 jaar en student organisatiewetenschappen in Tilburg. Hij zegt: 'Mijn main point is verzet tegen het individualisme, tegen alleen je eigen kansen zoeken. Mensen moeten naar elkaar omzien.' Hij is voorzitter van het landelijke bestuur van PerspectieF, de jongeren van de ChristenUnie. Hij heeft lange bakkebaarden en een ribfluwelen jasje en als hij een sieraad zou dragen, zou het een trouwring zijn. Maar daarvoor kent hij zijn vriendin nog niet lang genoeg.

Rogier Havelaar en Michel van Dijk zijn twee van de vier hoofdpersonen in dit verhaal over jonge idealisten, over mensen die de politiek ingaan in een tijd waarin op politici wordt neergekeken en het ouderwets lijkt om idealen te hebben. Hoe denken ze? Hoe leven ze? Wat doen ze met hun idealen?

De derde is Geert de Jong, die 19 is en in 6-vwo zit, op het Guido de Brès, een gereformeerde scholengemeenschap. Hij is voorzitter van PerspectieF in Amersfoort. Hij woont nog bij zijn ouders. Na de zomer wil hij naar Groningen om internationale organisaties en internationale betrekkingen te studeren. Hij zegt: 'We denken aan een hallo-campagne. Met elkaar de straat op en dan iedereen groeten. Mensen lopen zo met oogkleppen op.'

En dan Renske Leijten, voorzitter van het landelijk bestuur van Rood. Zij is 26, ze studeert Nederlands in Groningen. Ze zou al klaar zijn geweest als haar docent haar scriptie - methodologie van de feministische literatuurkritiek - had goedgekeurd. Maar dat heeft hij niet, en Renske Leijten heeft geen tijd om er wat aan te doen. Ze is ook nog assistent van Jan Marijnissen, de leider van de Socialistische Partij in de Tweede Kamer. De vrouw die hem normaal assisteert, heeft net een baby.

Renske Leijten - groene cowboylaarzen, gerafelde spijkerbroek - zegt: 'De vooroordelen van mensen, dat vind ik zó erg! Hoe ze praten over iemand met een uitkering! Dan vraag ik: hoeveel mensen met een uitkering kén je eigenlijk? Hoe dúrf je het te zeggen?'

Zo praat ze, met uitroeptekens en accenten. Ze praat ook hard. Andere gasten van het café waar het gesprek met haar is - café Schlemmer in Den Haag, vlak bij de Tweede Kamer - kijken af en toe verbaasd op.

De dwarskoppen die op hun vijftiende al rookten, tegenover de padvinders die graag zaten te zingen bij een kampvuur. Maar zien ze een oude vrouw bij het zebrapad staan, dan zullen ze haar allemaal helpen met oversteken. Ze staan ook voor haar op in de tram.

Dit zijn de woorden die ze allemaal gebruiken: rechtvaardigheid, saamhorigheid, gelijkheid, solidariteit. Hun helden zijn Jan Marijnissen en André Rouvoet. 'Jan', zeggen ze bij Rood (bijna 2.000 leden). 'Jan himself' heet hij in verslagen van bijeenkomsten op de website. Bij PerspectieF(2.200 leden) noemen ze André Rouvoet hun ' voorbeeld'. Ze vinden hem een wijs man.

Jongensdroom

Waarom Michel van Dijk bij Rood zit.

'Ik had gemakkelijk gymnasium kunnen doen, ik had 550 punten voor de Citotoets. Maar ik wilde niet in het hokje 'studie' zitten, dus ik ging naar het atheneum. Lange leve de lol. Dus dat werd havo. Ik bleef zitten en toen ben ik van school gegaan. Diezelfde week zag ik een advertentie van Nintendo, voor een spelletjesadviseur. Nintendo, mijn jongensdroom. Ik werd meteen aangenomen. Van een complete mislukking werd ik een compleet succes.

'Na vijf jaar ben ik afgeknapt. Ik bemoeide me overal mee bij Nintendo, maar zonder diploma's kwam ik niet verder. Het raakte ook nog uit met mijn vriendin, ik werd depressief, en toen heeft de arbodienst me geholpen om mijn leven te veranderen. Wat interesseerde me nou echt? Computers en politiek. Ik ben in september 2005 naar de multimedia-opleiding gegaan, en ik heb me aangesloten bij Rood.

'Uit de kern van mijn wezen vind ik dat een zwerver net zo veel rechten heeft als koningin Beatrix. Mensen die zichzelf hoger stellen dan andere mensen, dat vind ik heel erg. Waarom moeten Marokkanen zich aanpassen aan Nederlanders? Waarom is het 'zij' en 'wij'? Wat mij betreft is er alleen 'wij'. En wij zijn een kuddedier. Het individualisme is niet de weg naar de toekomst. Je moet in het leven geven zoveel je kan. Ontvangen is een tweede.'

Twijfel

Waarom Rogier Havelaar bij PerspectieF zit.

'Natuurlijk heb ik wel eens een geloofscrisis gehad. Je bent in de puberteit, je voelt je ongelukkig en je denkt: waar is God dan? Later volgde ik vakken aan de theologische faculteit, ik las over het ontstaan van de bijbel, ik dacht: ik heb het allemaal wel erg gemakkelijk voor waar aangenomen. Die twijfel heb ik niet aan de kant gezet, maar ik denk er gewoon niet meer aan. Nu is het: ik wéét niet hoe de bijbel is ontstaan, maar het is Gods woord en dat relativeer ik niet.

'In november 2002 ben ik actief geworden bij PerspectieF. Ik heb altijd een duidelijke mening gehad en ik voelde de behoefte om daar iets mee te doen. Op de lagere school riep ik al dat ik later premier wilde worden. Eerst heb ik een afdeling in Tilburg opgezet, en toen ik hoorde dat mijn voorganger in het landelijke bestuur ermee zou ophouden, heb ik me kandidaat gesteld. Ik werd als enige voorgedragen.

'Zorgen voor de zwakken en voor de zieken, dat is de belangrijkste opdracht voor christenpolitici. Zelf voel ik me aangetrokken door mensen die het slechter hebben dan ik. Dan kan ik helpen. Mijn telefoon staat altijd aan, ik heb altijd genoeg eten in huis. Een vriendin van mij is aan de drugs geweest, ik ken haar nu een jaar. Ze gaat open als een roosje, doordat ik haar vriendschap geef.'

Beschadigd

Waarom Renske Leijten bij Rood zit.

'Mijn ouders zaten in de jeugdhulpverlening, van mijn vijfde tot mijn tiende woonden we in een gezinshuis. Wij vingen kinderen op die uit huis waren geplaatst. Ik heb al jong gezien wat het met je doet als je ouders niet capabel zijn om je op te voeden, hoe je als kind al zo diep beschadigd kan raken dat het nooit meer goed komt.

'Ik was tien toen de Berlijnse Muur viel, twaalf toen de eerste Golfoorlog uitbrak. Mijn vader legde uit wat er gebeurde, liet me kranten lezen. Ik las boeken van de Italiaanse oorlogsverslaggeefster Oriana Fallaci. Ik wilde journalist worden. Ik ging politicologie studeren, maar dat was niet wat ik zocht. Ik wilde niet leren hoe machtsstructuren in elkaar zaten. Ik wilde iets veranderen. Geen buitenstaander blijven.

'Toen ik naar Groningen was verhuisd, heb ik me aangesloten bij Rood. Dat was na Fortuyn en na Afghanistan. De bombardementen begonnen en ik downloadde Heel de mens van de sp. Ik las over de gevaren van het neoliberalisme, van de mentaliteit van ieder-voor-zich. Ik las over het alternatief: een samenleving waarin mensen voor elkaar opkomen, waarin mensen voor elkaar zorgen. Ik maakte een print en ik zette overal uitroeptekens. Ja!'

Eilanden

Waarom Geert de Jong bij PerspectieF zit.

'Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in politiek. Toen ik tien was, nam mijn moeder me mee naar Den Haag, naar het Binnenhof. Toen ik bijna zeventien was, ben ik naar de partijprogramma's gaan kijken. Bijvoorbeeld naar dat van het CDA, maar dat was mij niet sociaal genoeg. Toen werd het ChristenUnie. Ik ben in Amersfoort een afdeling van PerspectieF gaan opzetten. We zijn heel actief. We organiseren avonden over onderwijs, over welvaart.

'Zelf denk ik veel na over het integratieprobleem. Ik zie in Amersfoort veel eilanden. Mensen kennen elkaar niet, ze leven voor zichzelf. Door die onwetendheid ontstaat angst. Dat is het grote nadeel van individualisme: het creëert angst. Wat kan ik zelf doen? Daar denk ik ook veel over na. In het dagelijks leven zijn het maar kleine dingen. Respect tonen voor andere mensen. Met een vriendin samen heb ik een pleegkindje in Tanzania, 25 euro per maand. Verder is het: praten, bewust worden. Als ze hier een bos zouden willen omkappen, zou ik wel in een boom klimmen. Maar eerst: de dialoog.'

Nieuwjaarsborrel

Op een zaterdagavond in januari zijn Rogier Havelaar en Geert de Jong van PerspectieF in café Seven in Amersfoort. PerspectieF houdt een nieuwjaarsborrel en aan het eind zal er een discussie zijn tussen de voorzitters van vijf politieke jongerenorganisaties - Renske Leijten van Rood is er ook bij. Maar eerst is er een toespraak van Rogier Havelaar.

Hij springt op de hoogste tafel en praat over armoede en voedselbanken en waarom het CDA denkt dat mensen daar lui van worden, weten ze bij het CDA wel wat armoede is? Hij praat over de gemeenteraadsverkiezingen, hij hoopt dat de ChristenUnie het goed zal doen. Maar het is God die ons leidt, en niet Maurice de Hond en ook niet de waan van de dag.

Daarna vouwt hij zijn handen, sluit hij zijn ogen en bidt hij. En alle jongens en meisjes van PerspectieF die in café Seven bijeen zijn gekomen - vijftig ongeveer - sluiten ook hun ogen en bidden mee.

Of God ook bij de jongeren van het CDA en de SGP wil zijn.

Of God zich wil bekommeren om de verhoudingen in het Midden-Oosten, en vooral om de positie van Israël.

Of God de ChristenUnie een goede verkiezingsuitslag wil geven.

En graag ook een fijne en vrolijke nieuwjaarsborrel.

En dank U wel dat U ons vrede en veiligheid geeft.

Daarna wordt de Heiden van het Jaar gekozen, in navolging van de JOVD die in januari altijd de Liberaal van het Jaar kiest - deze keer was dat Femke Halsema. Voor de Heiden van het Jaar zijn twee kandidaten genomineerd. De ene is Wouter Bos van de PvdA, om de titel van het boek dat hij vorig jaar publiceerde: Dit land kan zoveel beter. Kon het christelijker? De ander is Hans Wiegel, om zijn verdediging van de vrijheid van onderwijs, dus ook van het christelijk (en het islamitisch) onderwijs.

De jongens en meisjes van PerspectieF krijgen velletjes papier waarmee ze hun mening kenbaar kunnen maken, rood voor nee en groen voor ja. En de winnaar is...Hans Wiegel. Maar dat stond van te voren al vast. Het bestuur had bedacht wat een stunt het zou zijn als Hans Wiegel naar de nieuwjaarsborrel zou komen om zich tot Heiden van het Jaar te laten benoemen, m aar ze hadden hem niet kunnen bereiken. En toen was de benoeming een verkiezing geworden.

Er wordt gejoeld en gejuicht als de uitslag bekend is. De avond vordert en de jongens en meisjes van PerspectieF zijn niet zo christelijk dat er geen bier mag worden gedronken. Een verslaggever van het Reformatorisch Dagblad, die is gekomen voor de discussie tussen de vijf voorzitters, geeft fluisterend commentaar. De vrolijkheid, de wereldsheid, de entourage van een café - al is het dan een 'jongerencafé met een christelijke identiteit'. SGP-jongeren zouden dat nooit zo doen, zegt hij. Die zouden ook nooit bidden voor een fijne avond. Dat is toch niet iets om Gods aandacht voor te vragen?

De discussie tussen de vijf voorzitters gaat over een voorstel van PerspectieF om geld te geven aan de SGP-jongeren, die geen subsidie meer mogen krijgen van de overheid. De rechter heeft dat verboden omdat die partij vrouwen discrimineert. De andere partijen krijgen daardoor meer, en zou het niet eerlijk zijn om dat geld aan de SGP-jongeren terug te geven? Zij willen de positie van vrouwen in de partij verbeteren. 'Ze fungeren een beetje als een luis in de pels', zegt Rogier Havelaar.

Armen over elkaar, glimlach op het gezicht - dat is Renske Leijten vanavond. Geen make-up. De meisjes van PerspectieF dragen ook geen make-up, maar die zijn toch anders. Die praten zacht, ze houden hun kin omlaag. Bij Renske Leijten gaat die omhoog. Ze zegt: 'Rood wil de jongeren van de SGP best helpen. Maar dan wel met een cursus revolutie ontketenen'.

Geen geld geven, vindt ze. De voorzitters van de Jonge Democraten en de CDA-jongeren zeggen dat ook: geen geld. Het plan van PerspectieF gaat niet door. En dan lijkt het wel of Renske Leijten het zielig vindt voor de SGP-jongeren. Ze zegt: 'Ze mogen best bij ons hun folders komen drukken.'

Rooster

De dagen van Michel van Dijk, Rood Amersfoort.

Van maandag tot en met vrijdag van negen uur 's morgens tot vier uur 's middags naar school. Daarna huishouden en eten. En dan is het maandag vergaderen met de sp, dinsdag gemeenteraad, woensdag campagnecommissie en acties voorbereiden, donderdag en vrijdag overleg met de fractie en acties voorbereiden, op zaterdag actievoeren of scholing volgen, en op zondag huiswerk maken en de week voorbereiden.

Acties: Bij de ingang van de bibliotheek aan de mensen die naar binnengaan vertellen dat de overheid, ter bestrijding van terrorisme, wil weten wie welke boeken leent.

Met een rolstoel door de stad crossen, om aan te tonen dat de meeste winkels en de cafés niet toegankelijk zijn.

Op de tribune van Idols zitten met een spandoek tegen sponsor l'Oréal, omdat dat bedrijf cosmetica test op dieren.

De dagen van Rogier Havelaar, PerspectieF landelijk.

Maandag: op stage bij de gemeente Zwijndrecht, behalve als hij iets voor PerspectieF moet doen. Om de week 's avonds bestuursvergadering van PerspectieF.

Dinsdag: overdag hetzelfde, 's avonds afspraken met vrienden of met mensen van PerspectieF, wat op hetzelfde neerkomt.

Woensdag: 'thuiswerkdag', met om zeven uur altijd een ontbijt met een vriend met wie hij discussieert over thema's als leiderschap. 'Bid je bijvoorbeeld voor de mensen aan wie jij als leider gegeven bent?'

's Avonds musicalvereniging.

Donderdag: vaste dag op het hoofdkantoor van PerspectieF in Amersfoort, 's avonds afspraken met vrienden of mensen van PerspectieF.

Vrijdag: overdag werk of studie, 's avonds debat of spreekbeurt.

Zaterdag: debat, spreekbeurt, basketballen, oefenen met de Praiseband, 's avonds met zijn vriendin, bij haar ouders of zijn ouders. Ze slapen niet bij elkaar, het is Gods bedoeling dat mensen tot hun huwelijk maagd blijven.

Zondag: naar de kerk in Hilversum, bij zijn ouders, of in Hardinxveld, bij zijn vriendin. Daarna optreden met de Praiseband.

De dagen van Renske Leijten, Rood landelijk.

Maandag: werken voor Jan Marijnissen (een betaalde baan) en 's avonds vergaderen met de SP in Haarlem, waar ze woont. Of een debat. Of een actie, bijvoorbeeld huis-aan- huis bij de SP-leden langs met de Tribune, het partijblad van de SP. Of posters plakken.

Dinsdag: hetzelfde.

Woensdag: hetzelfde, 's avonds ook bestuursvergadering van Rood.

Donderdag: hetzelfde, 's avonds ook SP-contactpersonenoverleg.

Vrijdag: hetzelfde.

Zaterdag: bijna altijd een actie of een scholing of een debat, heel soms vrij. En dan: uitslapen, naar de markt, 's avonds met vrienden de stad in. 'Zie ik ook nog eens mensen die niet bij Rood zitten.'

Zondag: uitslapen, verslag van alle activiteiten maken voor de website, week voorbereiden, en 's avonds vaak mee-eten met de eetgroep van haar moeder.

De dagen van Geert de Jong, PerspectieF Amersfoort.

Van maandag tot en met vrijdag naar school en zich voorbereiden op schoolonderzoeken en eindexamen. En dan maandag sporten, 's avonds belijdeniscatechisatie, met zijn vriendin. Op dinsdag veel e-mailen en bellen met zijn vrienden, die óf ook bij PerspectieF zitten, of bij dezelfde kerk, of allebei. Op woensdag weer sporten en een keer per maand 's avonds naar Young Vision, het jeugdpanel van de gemeente Amersfoort. Op donderdag weer veel overleggen. Op vrijdag werken in de keuken en het restaurant van het klooster in Amersfoort, dat in gebruik is als congrescentrum. Op zaterdag ook werken, en daarna afspreken met zijn vriendin, of met vrienden in het café. Op zondag naar de kerk en 's middags afspreken met zijn vriendin - bij haar ouders of de zijne.

's Avonds is er nog de club voor 17-plussers van de kerk.

Socialistische kadercursus

Dezelfde zaterdag als de nieuwjaarsborrel van PerspectieF, maar dan 's morgens. Veertien Rood- en sp-leden, onder wie Renske Leijten, hebben vandaag de afsluiting van hun kadercursus, een opleiding van twee jaar, één zaterdag per maand, gegeven door Jan Marijnissen. Die is daarmee begonnen nadat hij bij Pim Fortuyn had gezien hoe een snel groeiende partij kapot kan gaan door een gebrek aan goede mensen.

Locatie: theater Diligentia op de Lange Voorhout in Den Haag.

Opdracht: een redevoering houden over een onderwerp dat binnen de SP controversieel is.

De Europese Unie. Samenwerking met GroenLinks en de PvdA. De Nederlandse identiteit. Alle kandidaten komen om de beurt naar voren en Jan Marijnissen leidt ze in.

'Zeg nog eens waar je ook alweer vandaan komt?' zegt hij tegen een jongen in zwart ribfluweel.

'De Alblasserwaard', zegt de jongen.

'En waar kennen we de Alblasserwaard van?'

'Van Aantjes, met zijn dubieuze verleden.'

'Waarom noem je dat? Waarom niet de christelijke orthodoxie?'

'Omdat dat verleden van Aantjes het meest bekend is.'

'Maar klopte het wel, dat het zo dubieus was?'

'Het bleek mee te vallen.'

'Waarom zég je het dan?' Jan Marijnissen klinkt scherp. 'Zo komen de praatjes dus in de wereld.'

Tegen Renske Leijten is hij aardig. 'Hoe gaat het met Rood?', vraagt hij aan haar.

'Goed!' zegt ze. 'We hebben alleen net niet de 2.000 leden gehaald.'

Jan Marijnissen: 'Maar Rood is wel groter dan de Jonge Socialisten.'

Dan gaat ze achter de katheder staan, rechtop, hand in de zij, in een strak truitje, het decolleté afgezet met kant. Volgens de regels van de retorica poneert ze eerst een algemeen aanvaarde stelling. Het is goed voor de jeugd om te werken. En dan een vraag. Is het wel zo goed?

Nee dus. 'Absurd' om te accepteren dat veertienjarigen ons bij Albert Heijn voor een hongerloontje een halfje wit verkopen. 'Schandalig' dat sommige studenten met steun van pa en ma in het corps hun cv kunnen 'opleuken', terwijl andere studenten een baan moeten nemen om hun studie te betalen.

Jeugdarbeid moet worden afgeschaft, vindt Renske Leijten. Levert 165.000 full time banen op, heeft ze uitgerekend. Die zijn dan voor de mensen in de bijstand. Scheelt de overheid

72 miljoen euro per maand aan uitkeringen. Die kan naar de studiefinanciering.

On Tour

Rogier Havelaar vond dat zijn actie Voorzitter on Tour waarmee hij een paar maanden eerder was begonnen meer diepgang moest krijgen. Daarom bedacht hij dat hij op bezoek wilde gaan bij een aantal bekende christenen en hun om raad zou vragen. In het boek Spreuken in de bijbel staat dat men daar verstandig aan doet - wijze mensen om raad vragen.

Hij stuurde e-mails naar de bisschop van Roermond, naar dominee Arie van der Veer van de EO, naar majoor Bosschart van het Leger des Heils. En naar André Rouvoet, fractieleider van de ChristenUnie in de Tweede Kamer. Van alle bezoeken, schreef hij, zou hij verslag doen in zijn weblog. Hun wijze woorden zouden wijd verspreid worden.

André Rouvoet mailde meteen terug: 'Uitstekend plan!' En zo komt het dat Rogier Havelaar met het bestuur van PerspectieF op dinsdag 24 januari in de Tweede Kamer is. Het leek hem een goed idee om er een studiedag voor allemaal van te maken, met aan het eind, 'in ontspannen sfeer', een etentje. Dus wonen ze 's morgens een fractievergadering bij, zitten ze 's middags op de publieke tribune en krijgen ze tussendoor een rondleiding. Om 4 uur gaat Rogier Havelaar naar André Rouvoet. De anderen wachten op de gang.

Rogier Havelaar gaat aan tafel zitten met zijn notitieblok en vraagt naar de 'valkuilen voor een christenpoliticus'.

'Hoeveel wil je er hebben?' vraagt André

Rouvoet.

Rogier Havelaar lacht.

'Nu serieus', zegt André Rouvoet. 'Hoe blijf je staande in een wereld vol verleidingen? Mijn belangrijkste raad aan jou is: blijf jezelf. Ga niet denken als je straks met iedereen gesproken hebt: zo ga ik me gedragen. Wijsheid begint met: weten wie je zelf bent. Wie ben je als niemand je ziet.'

Rogier Havelaar knikt. 'Bill Hybels.' Dat is een Amerikaanse dominee. 'Wie ben je als niemand kijkt.'

'Heel goed', zegt André Rouvoet.

Hij praat verder over authenticiteit en image, over de kritiek die je voor jezelf moet organiseren en over ambities, waar 'niks mis mee is'. Rogier, zegt André Rouvoet, zou niet de eerste voorzitter van PerspectieF zijn die doorstroomt naar een politieke topfunctie. 'Maar zet je hart er niet op in.'

Nu citeert Rogier Havelaar de apostel Paulus: 'Zint niet op hoge dingen, maar voegt u in het eenvoudige.'

'Heel goed', zegt André Rouvoet. 'Maar dat kan ook leiden tot valse bescheidenheid. Hoed je daar ook voor. Zeg geen dingen als ” het kwam op mijn weg”.'

Palestina voor Dummies

Mensen van PerspectieF zijn opgegroeid met het geloof, ze worden wekelijks bijgeschoold in de kerk. Zo'n instituut heeft de SP niet, daarom zijn er cursussen. Op een zaterdag in januari zijn er in het hoofdgebouw van de Domstad, een pedagogische academie in Utrecht, vier cursussen tegelijk aan de gang. Actievoeren in de publiciteit, In debat, Locaal Actief en Palestina voor Dummies.

Palestina voor Dummies is speciaal voor Rood. Renske Leijten is er ook bij, en verder zijn er nog twintig jongens en meisjes. Voor de klas - het is echt vóór de klas - staat een meisje van Rood dat zelf in de vluchtelingenkampen van de Palestijnen geweest is en daar erg boos is geworden.

Het verhaal dat ze vertelt begint in 1948. Ze doet voor hoe een kleine groep joden Palestina kwam binnenlopen - stamp, stamp, stamp - en zei: doe ons de helft van het land maar. 'En toen kwamen Ben-Gurion en zijn kornuiten en die begonnen een verdrijvingsoorlog. Niemand die de Palestijnen te hulp kwam. Stel je voor, je bent boer, je hebt een lieve vrouw, leuke kinderen, een moestuin, je hebt net je plafond gewit en opeens pakken ze je land af.' Enzovoort.

Er zijn vragen over de Arabieren. Waarom hielpen die de Palestijnen niet? Er zijn vragen over Europa en de Verenigde Staten. Waarom hielpen die niet? Geen vragen over de joden.

Een week eerder, op een vrijdag, is er een excursie bij de Nederlandse Spoorwegen, met eerst een verhaal van een uur van Laurens Ivens, fractiemedewerker van de SP in de Tweede Kamer. Hij vraagt aan de Roodleden die gekomen zijn - vijftien jongens en een meisje - wie er een positief gevoel heeft bij de NS.

Dat hebben ze allemaal. Mensen moeten niet zeuren over de NS. Vertragingen - óf ze zijn er niet, óf ze zijn er wel, maar dan is het altijd nog beter om met elkaar in een vertraagde trein te zitten, dan alleen in de auto in de file.

Zijn er nog ideeën voor verbetering?

Ja! De eersteklas afschaffen. Of nee, de twééde klas afschaffen. Allemaal eersteklas reizen voor een tweedeklas tarief.

Laurens Ivens is tevreden. Nu stelt hij een lastige vraag. De trein is te duur, maar wat is te duur?

Eén van de cursisten zegt: 'De prijs-kwaliteitverhouding is niet goed.'

Fout. 'O', zegt Ivens. 'Dus jij vindt dat de prijs omhoog mag als de kwaliteit beter wordt?'

Wat ze gaan worden in de politiek. Michel van Dijk van Rood Amersfoort staat nummer vijf op de lijst van de SP voor de gemeenteraad. Hij rekent voor: landelijk staat de SP op tien procent van de stemmen en voor Amersfoort betekent dan: 4,9 zetel. En omdat de SP in Amersfoort boven het gemiddelde zit, hoopt Michel van Dijk dat hij straks in de raad zit. Het zal druk zijn, met zijn school erbij. Eén groot voordeel: de SP zal hem een inkomen geven. Studiefinanciering is niet meer nodig. (Mensen die voor de SP werken, leveren het geld dat ze daarvoor krijgen in en krijgen er een minimumloon voor terug.)

Geert de Jong van PerspectieF Amersfoort wil verder in de politiek, hij heeft zijn studie erop uitgezocht. Internationale organisaties en internationale betrekkingen. Maar hij kan zich ook voorstellen dat hij naar Amnesty International gaat, of naar een andere organisatie die zich inzet voor een betere wereld.

Rogier Havelaar ziet drie mogelijkheden voor zichzelf: de actieve politiek (gemeenteraad of Tweede Kamer), de universiteit of de zending. 'Ik weet nog niet op welke plek ik het meest kan betekenen voor anderen.' Wel weet hij van zichzelf dat hij zich het beste voelt 'aan de voorkant van de kudde'.

En Renske Leijten zegt dat ze nergens te beroerd voor is. Waar de partij haar wil hebben, daar gaat ze heen. Maar ze ziet zichzelf ook wel voor de klas staan, liefst op een vmbo-school. Ze heeft stage gelopen op school, ze vond het fantastisch. 'Jongeren bewust maken, ze leren véchten. Daar begint het.'

Jannetje Koelewijn is redacteur van NRC Handelsblad

Bram Budel is fotograaf

[streamers]Zien ze een oude vrouw bij het zebrapad staan, dan zullen ze haar allemaal helpen met oversteken.

'Rood wil de jongeren van de SGP best helpen. Maar dan wel met een cursus revolutie ontketenen.'

Maandag vergaderen met de SP, dinsdag gemeenteraad, woensdag campagnecommissie en acties voorbereiden.

'Wijsheid begint met: weten wie je zelf bent. Wie ben je als niemand je ziet.'