Minder socialisme, meer liberalisme

In de geest van Pim veranderde de politieke stijl. Wouter Bos heeft de stijl van Fortuyn succesvol overgenomen. Hij en niet de opportunisten, zoals de met extreem-rechts sympathiserende Nawijn, moet beschouwd worden als de Fortuynist. Hoe verder we teruggaan in de tijd, des te beter wordt het inzicht in datgene wat Fortuyn in de Nederlandse politiek heeft teweeggebracht.

Het immigratiebeleid en het aanzwengelen van het islamdebat komen op het conto van Bolkestein en de VVD. Dat Fortuyn daarbij ook een rol heeft gespeeld, heeft te maken met het vertrek van Bolkestein en het apolitieke (bijna antipolitieke) leiderschap van Dijkstal, die politiek verwarde met ambtenarij waar het ventileren van een mening in het openbaar not done is. Met de wijsheid van nu kunnen we zeggen dat de bijdrage van Fortuyn aan het immigratiedebat niet erg authentiek was.

De authenticiteit van Fortuyn betrof vooral de relatie kiezer-gekozene en zijn stijl van opereren. Hij zei tegen de kiezers: stem mij, en zo niet, dan kan ik niets voor jullie betekenen. Het nieuwe adagium luidde: als je mij niet ten minste 10 zetels geeft, doe ik niet mee, en als je ze mij wel geeft, doe ik wat ik beloofd heb.

De indirecte democratie wordt direct, althans meer direct, waarbij de soevereiniteit van de burgers op de eerste plaats komt te staan. Fortuyn koos voor de modernisering van de politieke stijl, zoals bleek uit zijn optreden tijdens debatten en op tv.

In de afgelopen drie jaar maakte Wouter Bos zich de fijne kneepjes van het politieke theater à la Fortuyn meester. Hij laat zich kiezen door de leden van zijn partij. Daardoor krijgt hij een onbetwistbaar mandaat om als de leider van de PvdA op te treden. Hij gaat met iedereen in debat, demoniseert zijn tegenstanders niet, noch kleineert hij hen. Hij wordt steeds beter en zelfverzekerder in het voeren van debatten. Ook is hij geestiger geworden. Op een buitengewoon zorgvuldige en mediamanipulatieve wijze kiest hij de momenten waarop hij een nieuwe politieke act wil plegen. Bijvoorbeeld op de dag waarop hij zijn kandidaat-premierschap wereldkundig maakte, was in een reportage te zien hoe hij de hele dag bezig was geweest met van alles en nog wat. Hij koos ervoor zich op te houden te midden van zijn aanhang. De politieke leider zal, als het volk hem daartoe het mandaat geeft, opmarcheren naar de toren van de macht.

Het is duidelijk dat wij ook in onze politieke habitus veramerikaniseerd zijn. Hiervoor ben ik Bos zeer dankbaar, eindelijk heeft hij ons verlost van een nachtmerrie: een mogelijk premierschap van Job Cohen. Elk mandaat van het volk, zelfs een imaginair mandaat, neemt Bos serieus. Als Wilders in de peilingen 27 zetels krijgt, dan is hij voor de PvdA een serieuze factor in de politiek. En Bos introduceerde een eigen kledingstijl. Op al deze punten schieten zijn tegenstanders tekort. Voor hen dringt de tijd.

De stilistische hervorming van de sociaal-democratie kan echter de passieve houding van de PvdA niet verhullen. In de geest van Pim schreef Bos het boek Dit land kan zoveel beter. Besluiteloosheid is kenmerkend voor de manier waarop hij de toekomst tegemoet wil treden. De socialistische dwaalleer in een sierlijk Fortuynistisch jasje. Zo beweerde Bos in het tv-programma Buitenhof dat alle gemeentelijke belastingen moeten worden vervangen door een nieuwe inkomensafhankelijke belasting. Wie geen hond heeft, moet toch hondenbelasting betalen: leve de socialistische solidariteit. Weer straft de socialist de werkende mens. Voor velen is werken nu al niet aantrekkelijk, omdat ze daardoor veel subsidies mislopen. De socialist heeft de ellendige mens, de verslaafde aan de verzorging nodig. Deze nieuwe klasse van bezorgden moet telkens worden gefabriceerd. Immers, de gelukkige mens, die ook bij bewustzijn is, stemt niet op de socialisten.

Bos is gecharmeerd van de Amerikaanse immigratiecultuur waarin de immigranten een stuk gelukkiger zijn dan hier. Maar hij trekt daaruit niet de noodzakelijke sociaal-economische consequenties. Ook kan hij niets met het grondwetconcept als bindend element in het Amerikaanse systeem, de Grondwet vindt hij een te ingewikkeld verhaal. Wat bindt ons? De solidariteit. De verzorgingsstaat als een collectieve bedelarij. Wat bindt ons dan wanneer deze onmenselijke solidariteit niet meer in stand kan worden gehouden? Misschien het oranjegevoel! En als oranje verliest? Of bedoelt Bos Máxima en de rest van de familie? Dat kan hij niet menen.

De Amsterdamse wethouder Aboutaleb moet het boek van Wouter Bos voorlezen aan de Amsterdamse Marokkanen, voordat ze op de PvdA gaan stemmen. Bos schrijft dat de saamhorigheid (de verzorgingsstaat) onder druk komt te staan, doordat zoveel immigranten gebruikmaken van die uitkeringen. Dat is de bijl aan de wortel van de lotsverbondenheid. Wat is Bos van plan met die enge groep? Vreemd dat Bos dit niet op de tv, radio en tijdens bijeenkomsten durft te zeggen. Wie heeft de immigrant de put ingedreven? Diezelfde socialistische lotsverbondenheid die van gezonde mensen zieke en bezorgde burgers heeft gemaakt. Een mea culpa, daarover, een beetje moed en menselijkheid mis ik bij het Fortuynistische socialisme. Al in de jaren tachtig waarschuwde de grote Reve dat de socialisten de buitenlanders naar Nederland haalden zonder hun een duurzaam economisch en cultureel perspectief te bieden. In het algemeen verschilt Bos niet wezenlijk van andere Fortuynisten. In tegenstelling tot Fortuyn hanteert Bos vage termen: 'sociaal kapitaal, identiteit, trots, reputatie, en gedeelde waarden zijn moeilijk grijpbaar, maar minstens zo belangrijk in het smeden van een samenleving()'. Wat bedoelt hij: welke waarden? Welk kapitaal en welke identiteit? Het markeren van begrippen is een wezenlijke zaak. Ik ben het eens met Bos, dit land kan zo veel beter: minder socialisme, meer liberalisme.