Met openheid over financiën 'schiet je niks op'

De regering wil dat de lokale afdelingen van politieke partijen openheid geven over hun financiën. Nog niet iedereen is daar aan toe, blijkt uit een rondgang.

Geen van 46 lokale afdelingen die door deze krant zijn benaderd om inzage te geven in hun financiën laat de jaarrekening goedkeuren door een accountant. De cijfers worden meestal wel bekeken door een kascontrolecommissie, waarna de algemene ledenvergadering akkoord gaat. Vier van de 46 afdelingen weigeren openheid van zaken te geven.

Volgens de nieuwe Wet financiën politieke partijen, die de ministers Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) en Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) dit jaar aan de Kamer voorleggen, moeten de namen van geldgevers tot op lokaal niveau openbaar worden gemaakt. Ook komt er een maximum voor giften. Partijen zijn nu nog vrij in het aannemen van giften. Volgens de memorie van toelichting bij het voorstel zijn de regels nodig als waarborgen van de integriteit en de onafhankelijkheid van de partijen.

NRC Handelsblad onderzocht de financiële administratie van de afdelingen van de coalitiepartijen in de provinciehoofdsteden. Niet iedereen wenst openheid van zaken te geven. Steven Boersma van het CDA in Zwolle: 'Wij zien er het belang niet van in dat anderen dan onze leden inzicht krijgen in onze financiële situatie. Ik wil u erop wijzen dat wij als CDA Zwolle niet verplicht zijn om openheid in onze financiën te geven op basis van de Wet openbaarheid van bestuur.'

Ook het CDA in Den Haag weigerde. 'Wij geven geen inzicht, want dat geeft een te beperkt beeld van onze activiteiten', meldt voorzitter Jan Eerbeek. 'Daar schiet je niks mee op.' Het gaat niet alleen om het geld. Een partij kan bijvoorbeeld veel investeren in menselijke contacten om zo kiezers aan zich te binden. 'Dat is een activiteit die je niet terugvindt in de cijfers', stelt Eerbeek.

Max Leenheers, voorzitter van de VVD in Den Bosch is kort: 'Over dergelijke zaken leggen wij alleen verantwoording af aan onze leden.' Als de krant aandringt, zegt hij: 'Volgens mij ben ik duidelijk geweest. Wij leggen verantwoording af aan de leden.'

Maar uw partijgenoot Remkes komt nog dit jaar met regels over transparantie van de financiën van de afdelingen.

'Dat mag zo zijn, maar nu hoeft het nog niet, en doen wij het ook niet. Overigens hebben we een keurig campagneplan, waar een bestuurscommissie mee bezig is.'

Hoeveel geld heeft uw afdeling in kas om campagne te voeren?

'Ook het campagnebudget is geheim. U kunt proberen wat u wil, maar ik zeg niets.'

Ook Zuid-Centraal in Arnhem houdt de cijfers geheim. 'De jaarverslagen zijn niet openbaar. Publicatie ten behoeve van derden dient geen enkel doel', stelt voorzitter Regina Ram-De Ridder.

De VVD in Maastricht laat haar verkiezingskas beheren door een stichting: Vox Libera. Het bestuur van de stichting wordt benoemd door het bestuur van de VVD-afdeling. Deze steunstichting int volgens de statuten giften en donaties voor het verkiezingsfonds.

De VVD-afdeling geeft wel openheid, maar welke bedragen de stichting heeft opgehaald, en bij wie, blijft geheim. Bankafschriften worden niet getoond, meldt afdelingsvoorzitter Marc Verbeet, die tegelijk plaatsvervangend penningmeester van Vox Libera is. 'Dat is privé. De stichting is een zelfstandige rechtspersoon', aldus Verbeet. Als het aan minister Remkes ligt, worden stichtingen zoals Vox Libera in de toekomst verplicht financieel openheid van zaken te bieden.

Overigens komen uit het onderzoek naar de financiën van de afdelingen in 2003 en 2004 grote verschillen naar voren. Bij de PvdA in Groningen waren de inkomsten in 2004 39.000 euro, mede dankzij de 1.400 leden, terwijl een partij als De Groenen in Zwolle het met 85 euro aan donaties moest doen.

Verreweg het grootste deel van de inkomsten van de lokale afdelingen komt uit contributies en afdrachten van raadsleden en wethouders. De meeste afdelingen krijgen giften van de leden. Volgens Remkes' voorstel moeten giften hoger dan 2.000 euro openbaar worden gemaakt. Zulke bedragen komen lokaal niet of nauwelijks voor. Giften boven de 20.000 euro zouden moeten worden verboden. Partijen hanteren nu nog eigen regels voor het accepteren van giften.

Uit het onderzoek blijkt verder dat de boekhouding op lokaal niveau professioneler is dan in het verleden. Zo werken de meeste partijen met computerboekhoudingen. Afdelingen van PvdA en GroenLinks houden hun administratie bij volgens een landelijke standaard. Ook blijkt dat de afdelingen van de meeste landelijke politieke partijen steeds meer verantwoording moeten afleggen aan het hoofdkantoor. De afdelingen sturen hun cijfers door naar het landelijk bestuur van de partij.