Kalibratiekabaal over koolstof

Het was vorige week zo'n aardig idee van Nature, om de Britse archeoloog Paul Mellars een review te laten schrijven over de recente ontwikkelingen in de C14-dateringen in één van de spannendste periodes in de prehistorie. In die periode (vijftig- tot dertigduizend jaar geleden) lopen in Europa nog Neanderthalers rond, duiken de eerste moderne mensen op, en verschijnen hier prachtige beeldjes en adembenemende rotsschilderingen.

Mellars schreef onder meer dat op grond van nieuwe C14-methodes kan worden aangenomen dat Neanderthalers en moderne mensen korter dan gedacht hebben samengeleefd in één gebied. Door nieuwe inzichten in de schommelingen van het C14-gehalte in de atmosfeer kunnen de bestaande 'ruwe' C14-dateringen beter worden 'gekalibreerd', oftewel aangepast aan de èchte chronologie. Een golf van e-mailverkeer onder archeologen en C14-onderzoekers was het gevolg. Wat doet die Mellars nou? De kritiek richt zich op twee punten. Ten eerste zijn Mellars conclusies over de beperkte contacten tussen Neanderthalers en moderne mensen zwaar overdreven, schrijft bijvoorbeeld de Amerikaanse paleoantropoloog John Hawks op zijn weblog (http://johnhawks.net/weblog). En in Leiden beraden de archeologen Roebroeks en Verpoorte zich op een weerwoord.

Ten tweede zijn de C14-deskundigen verbaasd. De Nederlandse C14-deskundige Hans van der Plicht zegt desgevraagd: Er is alleen consensus over de aanpassingen tot 26.000 jaar geleden. Voor de periode daarvoor zijn er wel zéven kalibratiecurven. Mellars veegt dat allemaal bij elkaar. Dat kan helemaal niet, de verschillen lopen uiteen tot zevenduizend jaar!'

En Mellars zelf? Ik heb niks anders gedaan dan Van der Plicht's eigen beste schatting overgenomen, uit Radiocarbon, 2004, nr. 3', zegt hij. Ik benadruk zelf ook duidelijk dat het maar een voorlopig verhaal is. En ik heb het allemaal nog laten checken door Van der Plichts mede-auteur C. Bronk Ramsey. Hij vond het prachtig.'

Wie het artikel uit 2004 erbij pakt, ziet wat er gebeurd is. De auteurs benadrukken bijna tot vervelens toe dat ze géén echte kalibratiecurve maken voor de periode voor 26.000 jaar geleden. Het is een vergelijkings-curve, die ze à la Magritte 'NotCal2004' noemen - ceci n'est pas une Cal. Maar ja, toch een curve.