Hoor en wederhoor

Studenten in groepen laten samenwerken voor één cijfer is vragen om problemen. Student-mediators bemiddelen bij conflicten. Jacqueline Kuijpers

Student-mediators Janneke Sünnen en Maarten Baars: Het belangrijkste is dat je onpartijdig bent.' Foto Evelyn Jaq Europa, Nederland, Utrecht, 31-01-2006 Hogeschool faculteit economie management. studentmediators opleiding. Jaap Schonenberg, Jorrie Wigchere, janneke Sunnen hebben hun mediatorcertificaat gehaald. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

In het basis- en voortgezet onderwijs waren ze er al: leerling-mediators. Kinderen die in een cursus geleerd hebben te bemiddelen bij ruzies tussen andere kinderen. Dit fenomeen heeft nu ook in het hoger onderwijs zijn intrede gedaan. De Hogeschool Utrecht had de primeur. Eind januari ontvingen hier de eerste twaalf student-mediators hun certificaat.

Janneke Sünnen (24), tweedejaars Sociaal Juridische Dienstverlening en Maarten Baars (22), tweedejaars Management, Economie en Recht zijn twee van hen. Uit de vele aanmeldingen voor de cursus zijn zij gekozen op basis van hun argumentatie. Maarten wilde zijn communicatieve vaardigheden verbeteren, vertelt hij in de kantine van de hogeschool. Dat kan ik later in het bedrijfsleven ook goed gebruiken.' Janneke vond het gewoon interessant. Je ziet dat overal in de samenleving de vraag naar mediators toeneemt. Mensen willen niet meer weglopen van een conflict. Vroeger dachten ze misschien 'het zij zo', als ze elkaar niet begrepen, maar nu zie je dat ze het samen willen oplossen.'

De directe aanleiding om student-mediators te gaan opleiden is een bijproduct van de onderwijsvernieuwingen in het hoger onderwijs: het groepswerk. Hoorcolleges hebben in hoge mate het veld moeten ruimen voor werkcolleges, waarin groepjes studenten (willekeurig samengesteld) samen een case bestuderen en er een verslag van maken. Voor dat verslag krijgen ze één eindcijfer, dus er hangt nogal wat van af. Een goed cijfer halen staat of valt voor een groot deel met een goede samenwerking. En daar schort het nogal eens aan, vertelt Annemargriet van Nierop, docent recht en één van de initiatiefnemers van student-mediation. We zien in iedere projectgroep conflicten. Het is een standaard-probleem. Studenten reageren er op twee manieren op. Of ze denken 'laat maar', waarna een conflict gaat broeien tot het vaak op het verkeerde moment escaleert. Of ze stappen naar de werkgroepbegeleider om te klagen dat er iemand uit moet.'

De grootste bron van conflicten vormen de studenten die er de kantjes af lopen en profiteren van de inspanningen van anderen. De meelifters dus. Sytske Teppema, docente filosofie kan erover meepraten. Ze ziet ze in haast elke werkgroep. Ik herinner mij een ambitieuze student die cum laude wilde afstuderen maar dat niet voor elkaar kreeg omdat hij voor één gezamenlijk werkstuk een 7 had gekregen. Dan kun je zeggen 'dat was buiten zijn schuld', maar in het onderwijs van vandaag moet je leren je verantwoordelijkheid nemen. Studenten moeten leren samenwerken en dit soort problemen oplossen. Toch blijft het vaak bij een stem van frustratie, want niet iedereen heeft de moed en de power om zo'n conflict aan te gaan. Daarom denk ik dat de student-mediators hierin wel een rol kunnen vervullen.'

Dat hopen Janneke en Maarten ook. Het belangrijkste is dat je als mediator onpartijdig bent en zelf geen oplossing aan draagt voor het conflict, maar dat uit de mensen zelf laten komen', zegt Janneke. Maarten knikt. Je moet tot de bodem van een conflict komen, de emoties boven tafel krijgen, de wensen en belangen van beide partijen benoemen en die afstemmen in een oplossing. Dat doe je in stappen en daarvoor hebben we geleerd om aandachtig te luisteren, samen te vatten en steeds door te vragen. Kortweg LSD.'

De cursus van zeven lessen van elk drie uur werd verzorgd door Mariske Vreugdenhil en Ronald Westerbroek van de stichting Mediation door Leerlingen. We zijn vooral heel praktisch bezig geweest', vertelt Vreugdenhil. Met rollenspelen om gesprekstechnieken te oefenen en specifieke oefeningen, bijvoorbeeld op het vlak van waarneming. Zo laten we de cursisten een foto zien van een groep mensen aan een tafel, waarna ze moeten opschrijven wat hen opvalt. Dan blijken er grote verschillen te zijn tussen wat ze zien en hoe ze dat interpreteren. Zo worden de studenten zich ervan bewust dat mensen eenzelfde situatie anders kunnen beoordelen. Dat helpt je als je moet bemiddelen.'

Het lastigst vond Maarten het om een gesprek samen te vatten, Janneke vond vooral het doorvragen tot de kern moeilijk. Maar allebei vonden ze de cursus zeer de moeite waard. Janneke: Het was leuk. Stom om te zeggen misschien, want je zit als mediator tussen twee gefrustreerde mensen, maar het leuke van zo'n gesprek is dat ze ineens van elkaar begrijpen wat er speelt. Dan is het nog niet eens helemaal uitgesproken, maar dan zie je ze denken 'goh, dat wist ik niet'. Dat is een mooi moment.'

Van Nierop, zelf een gepassioneerd mediator, beaamt dat. Mediation werkt omdat je samen je eigen oplossing voor je probleem aandraagt en niet iets opgelegd krijgt. Daarom sluit het ook naadloos aan bij de kern van het hoger beroepsonderwijs, het verwerven van competenties, zoals naar elkaar leren luisteren. Communicatie, daar draait het om, nu, maar ook in je latere beroep.'

Toch zitten er ook aan mediation haken en ogen. Het belangrijkste struikelblok is wel dat beide partijen van goede wil moeten zijn en moeten instemmen met mediation. Zo niet, dan houdt het op. En dan kunnen de meelifters gewoon blijven meeliften? Teppema: Concrete sancties bestaan inderdaad niet. Als iemand weigert zich in te zetten en zijn medestudenten hebben hem daarop aangesproken, kan hij uit de werkgroep gezet worden. Maar dat gebeurt zelden.'

Op de Hogeschool Utrecht, die al met mediators werkt voor conflicten tussen studenten en docenten en tussen docenten onderling, gaat binnenkort een website de lucht in die het bestaan van student-mediators wereldkundig maakt. Daarna moet het van mond tot mond gaan. Van Nierop: We hopen op een olievlekwerking.'