Het Mayaschrift is ten minste vijf eeuwen ouder dan tot nu toe bekend

Archeologen hebben op de muren van een Mayaruïne in Guatemala schrifttekens gevonden die vijf eeuwen ouder zijn dan het oudste bekende Mayaschrift. Dat dateert van omstreeks 250 na Chr. De nu gevonden hiëroglyfen zijn aangebracht tussen 300 en 200 voor Chr. Dit betekent dat de Maya's veel eerder dan tot nu toe werd aangenomen een ontwikkeld schriftsysteem kenden. De tekens zijn ongeveer even oud als de vroegste proeven van schrijfkunst die bekend zijn uit andere delen van Midden-Amerika.

Muurschildering in de piramide van San Bartolo in Guatemala. De linkerfiguur overhandigt een kroon met hoofdtooi aan de zittende figuur. Tussen hen in de kolom met hiëroglyfen. Foto Science Science

In San Bartolo, een open plek in het oerwoud van noordoostelijk Guatemala, dichtbij de grenzen met Mexico en Belize, is in 2001 een Mayapiramide blootgelegd. Archeologen noemden het bouwwerk Las Pinturas (De Schilderijen) vanwege de aangetroffen muurschilderingen. Zij stelden vast dat het in fasen is gebouwd in de pre-klassieke periode (400 voor Chr. tot 200 na Chr.).

De Amerikanen William A. Saturno en David Stuart en hun Guatemalteekse collega Boris Beltrán troffen tussen twee menselijke figuren op een muurschildering een reeks onder elkaar geplaatste hiëroglyfen aan. Die vertonen enige overeenkomst met Mayaschrift van later datum, maar ook zoveel afwijkingen dat de betekenis vooralsnog onduidelijk is. De drie publiceerden hun vondst in Science van deze week (3 maart). Stephen D. Houston, expert op het gebied van het vroege schrift (hij stelde een gezaghebbende bundel samen: The First Writing), schrijft in een commentaar in Science dat de archeologie van Midden-Amerika het voortaan zal hebben over de tijd vóór en na deze vondst.

Saturno c.s. vonden in Las Pinturas afbeeldingen die een nieuw licht werpen op het religieuze leven van de Maya's in de preklassieke periode. Er is niet veel bekend over de dynastieke geschiedenis van dit tijdvak en evenmin over de erop volgende klassieke periode (250 - 850 na Chr.). Op de schilderingen van San Bartolo staan echter goddelijke wezens met bekende trekken, want de voorstellingen duiken in de volgende duizend jaar steeds opnieuw op. De schrifttekens tussen de afbeeldingen zijn minder vertrouwd. Er blijkt maar weinig overeenkomst tussen dit preklassieke schrift en latere, ontcijferde schrifttekens. Houston suggereert dat de ineenstorting van de preklassieke maatschappij in de tweede eeuw na Chr. de opleiding van schrijvers afbrak, waarmee een traditie teloorging.

De betekenis van de glyfen is moeilijk te doorgronden. Mogelijk staat één van de tekens voor 'heer' en een ander voor 'schrijver' (een menselijke hand die een penseel vasthoudt). Houston noemt deze duidingen speculatief. De tekst van San Bartolo trekt dan ook minder de aandacht door de boodschap dan door de datering en precisie ervan. De tekens zijn kennelijk niet geschilderd door een beginner of improvisator. De vaste hand en evenwichtige penseelstreek duiden op een allang gevestigde techniek.

Dirk Vlasblom