'Haar ziel is een eenzame woestijn'

De Nederlandse regisseur Antoine Uitdehaag werkt al jaren in Duitsland. Nu brengt hij in Wenen een voorstelling van 'Die Ehe der Maria Braun' van Rainer Werner Fassbinder.

Maria Bill als Eva Braun (Foto Klaas Lefebvre) Lefebvre, Klaas

'Er bestaat geen wezenlijk verschil tussen het regisseren van toneel in Nederland en Duitsland of Oostenrijk', zegt de regisseur Antoine Uitdehaag. 'Duitstalige acteurs zijn misschien tekstvaster en minder geneigd tot improviseren, maar hun inzet is even groot.'

Aan het Volkstheater in Wenen regisseert hij de Oostenrijkse première van Die Ehe der Maria Braun (1979) van Rainer Werner Fassbinder. Het decor is van de Nederlandse ontwerper Tom Schenk. Sinds de première op 19 februari zijn de voorstellingen zo goed als uitverkocht. Gemiddeld zijn er ongeveer zevenhonderd toeschouwers per avond.

Sinds 1991 regisseert Uitdehaag stukken van Lodewijk de Boer (The Family), Werner Schwab, Thomas Bernhard en Martin Crimp in uiteenlopende en vaak toonaangevende Duitse theaters, zoals die van München, Leipzig, Mainz, Essen en Bonn. En nu dus Wenen. Tussen 1984 en 1991 behoorde hij tot de artistieke leiding van het Ro Theater in Rotterdam.

Fassbinders film Die Ehe der Maria Braun telt meer dan negentig scènes. Die heeft Uitdehaag teruggebracht to zestig, wat voor een toneelvoorstelling nog rijkelijk veel is. 'In mijn regie heb ik geprobeerd die scènes op dwingende wijze samen te binden', aldus Uitdehaag. ,,De film is beroemd geworden met Hanna Schygulla in de titelrol. In mijn stuk speelt Maria Bill de hoofdrol. Ik wilde laten zien dat Maria Braun verschrikkelijk alleen leeft, haar ziel is een eenzame woestijn.'

In Fassbinders script trouwt Maria Braun aan het einde van de oorlog. Ze deelt met haar man, een soldaat, slechts een halve dag en een nacht. Dan moet hij naar het front. Ze krijgt het bericht dat hij is omgekomen en begint een relatie met een donkere Amerikaan. Aan het slot steekt Maria Braun in de keuken bij het gasstel een sigaret aan. Er volgt een fatale explosie. Zelfmoord, of een ongeluk? De film eindigt in 1954 op de dag van het wereldkampioenschap tussen Hongarije en winnaar Duitsland.

Fassbinder laat de klemmende vraag in de film open. Uitdehaag ziet het anders: ,,Maria Braun wil haar leven strak in eigen hand nemen. Maar dat mislukt. Mijn slot is duidelijk. Ze draait alle gaspitten open en strijkt de lucifer af. Er volgt een enorme ontploffing. Het valt me op dat de toeschouwers na afloop de vraag willen beantwoorden of Maria Braun goed of slecht heeft gehandeld. Had zij aan haar man, die ze dood waant, trouw moeten blijven? Of is haar overspelige verhouding gerechtvaardigd?

De regie van Antoine Uitdehaag is in alle belangrijke Oostenrijkse kranten uitvoerig en gedetailleerd besproken van gematigd negatief tot lovend. Die Presse spreekt over een 'zeldzaam verscheurde' vrouw in een enscenering die echter te weinig 'strakke contour' bezit. Negatiever is Der Standard die zich afvraagt wat het Volkstheater met deze voorstelling wil zeggen. De krant maakt een vergelijking tussen Hanna Schygulla, die in de film als een 'raadsel acteert', en Maria Bill die 'meisjesenergie' aan de dag legt.

De Tiroler Tageszeitung is enthousiast over de 'volmaakte bezetting van deze kroniek over de wederopbouw, die zich gerust kan meten met de verfilming'. En in News krijgt de uitvoering vier sterren, met de argumentatie: ,,De geschiedenis van deze zelfbewuste vrouw en de dodelijke ongewisheid van haar liefde in de naargeestige na-oorlogse tijd wordt met inzet, ironie, atmosfeer en zielsverwantschap verteld.'

Die Ehe der Maria Braun in Wiener Volkstheater. T/m 14/3. Inl.: 0043-1-52111-277; www.volkstheater.at