Gewoon doorgaan met leven. Maar wel een beetje alert

Vooruit dan, een beetje waakzaamheid is geboden, maar laten we het vooral niet te gek maken. Gewoon blijven doen wat we al deden! Gewoon doorgaan met leven!

We hadden het nooit zelf kunnen bedenken. Gelukkig bood de overheid ons deze essentiële informatie in de nieuwe overheidscampagne Nederland tegen terrorisme, die afgelopen week is gelanceerd. Paginagrote advertenties stonden er in de dagbladen, spotjes werden aangekondigd, en een huis-aan-huisfolder zal worden verspreid. Kleur van dit alles is een net-niet-easyjet oranje, vermoedelijk om burgers de juiste vrolijke associaties te geven (Koninginnedag! Voetbal! Hup Holland hup! Goedkope vakantievluchten!).

Al dit moois voor slechts 4,8 miljoen euro belastinggeld in het eerste jaar van de campagne, die in totaal drie jaar moet lopen. Wat krijgen we daarvoor? De trotse mededeling: 'In Nederland werken meer dan 200.000 professionals samen tegen terrorisme.' Die professionals leggen dat zelf uit in de folder. Zo zegt een schoonmaker: 'Als er dreiging is, worden de prullenbakken op de stations veel vaker dan normaal geleegd.' Een hele geruststelling, voor als ik weer eens moet overstappen op Schiphol en overal die uitpuilende bakken zie. Goed idee trouwens, ga ik thuis ook eens doen. Want verdomd als het niet waar is: als je een vuilniszak maar lang genoeg op het balkon laat staan, ontstaat er een reële kans op ontploffingsgevaar, zeker nu het weer wat warmer wordt.

In landen als Groot-Brittannië zijn overigens al járen geen prullenbakken meer te bekennen op de grote stations, voor de veiligheid. Maar hier willen we het natuurlijk niet te gek maken, nietwaar? Zoals er staat in het hoofdstukje Wat kunt u doen?, 'Het is belangrijk dat ons leven niet overheerst wordt door angst. Er is geen reden voor paniek. Natuurlijk is het belangrijk dat we goed blijven opletten. Maar laten we vooral blijven doen wat we al deden en gewoon doorgaan met leven.'

Dit laatste natuurlijk om te voorkomen dat Nederlanders zich nu als lemmingen van de Sint Pietersberg zullen storten, geschrokken als ze ongetwijfeld zijn van de 'onveranderd substantiële' terroristische dreiging in Nederland - de op een na hoogste categorie.

Verder blijft er niet zoveel over om te doen voor daadkrachtige, patriottistische types die best wel eens de handen uit de mouwen hadden willen steken voor de nationale veiligheid. Ziet u een verdachte rugzak? Waarschuw dan de politie. Maar waarschijnlijk doet u dat voor niets, en was er niets aan de hand. Vindt er onverhoopt toch een aanslag plaats? Blijft u dan uit de buurt van explosies en rondvliegend materiaal.

Kortom, het informatieve gehalte van de campagne is nihil. Wij krijgen een folder van 4,8 miljoen om ons erop alert te maken dat we vooral niet te alert moeten worden. Wat kan daar in hemelsnaam de bedoeling van zijn? Allereerst lijkt de overheid ons te willen laten zien dát er gewerkt wordt (door die 200.000 professionals), blijkbaar nog altijd geen vanzelfsprekendheid in ambtenarenland. Maar Nederland tegen terrorisme schept ook een zeker klimaat. Er is geen betere manier om de indruk te wekken dat er iets aan de hand is, dan herhaaldelijk te zeggen dat er geen reden is voor paniek. En dat zegt de campagne, herhaaldelijk. 'We moeten elkaar in Nederland niet wantrouwen. Misschien is wel het grootste gevaar van terrorisme dat er een sfeer ontstaat waarin we elkaar wantrouwen. Bijna iedereen in Nederland is tegen terrorisme.' Enzovoort. Daarbij de onderliggende boodschap: u hoeft, nee, kúnt eigenlijk niets substantiëels doen. Laat dat maar over aan die 200.000 professionals!

Wat doen die 200.000 professionals? 'In Nederland moet iedereen zich aan de wet houden. Ook de overheid', aldus de folder. 'Om terrorisme beter te kunnen bestrijden, worden wetten aangepast.' Aangepast? Ach, als het nodig is, slaat de overheid het wetgevingsproces gewoon helemaal over. Neem het plan om alle gegevens van het nieuwe biometrische paspoort centraal op te slaan. Minister Pechtold stelde dit vorig jaar, 'in het kader van de terrorismebestrijding', voor aan de Tweede Kamer. Bescherming, beveiliging, toegang tot de data en dergelijke zouden worden geregeld in een 'separaat wetsvoorstel'. Dat wetsvoorstel is er nog altijd niet, maar de databank wordt nu al gebouwd, zoals de Volkskrant vorige week onthulde.

Zoiets werkt altijd in Nederland. Laten we de de bomen alvast omkappen op de Vijzelgracht, dan komt die Noord-Zuidlijn er vanzelf wel.

Die biometrische databank, dat is een verhaal apart. Daarover een andere keer meer. Één ding nog over het biometrische paspoort. Zou een overheid die op het lumineuze idee kwam prullenbakken vaker te laten legen, zo'n paspoort helemaal zelf hebben bedacht? Nee, dat heeft de Nederlandse overheid niet zelf bedacht. Wij krijgen een biometrisch paspoort omdat dat geëist wordt door de Verenigde Staten. Die willen deze biometrische gegevens namelijk zelf opslaan in hun US-VISIT database. Voor onbepaalde tijd. Toegankelijk voor tal van niet nader genoemde Amerikaanse overheidsinstanties.

Het past wel in een ontwikkeling die al wat langer gaande is in Nederland. Zo komt er vanaf 1 januari 2007 het Elektronisch Kinddossier met een elektronisch dossier van elk nieuwgeboren Nederlands kind. Die dossiers worden weer gekoppeld aan het burgerservicenummer, datzelfde burgerservicenummer dat minister Zalm wil doorspelen aan derde partijen. Het zijn geruisloze veranderingen in de Nederlandse samenleving, dankzij een klimaat waarin terrorismebestrijding een geaccepteerd excuus is geworden voor het uithollen van burgerrechten. Zoals de oranje folder schrijft: 'De overheid is zo open als mogelijk. Maar u begrijpt dat het niet goed is om te veel te vertellen. Dat zou de veiligheid in gevaar kunnen brengen.'

Misschien is wel het grootste gevaar van terrorisme dat er een sfeer ontstaat waarin we de overheid niet meer wantrouwen. Het is belangrijk dat we ons een gezonde dosis angst aanmeten, niet blijven doen wat we altijd al deden, en vooral niet gewoon doorleven alsof er niets aan de hand is.

Corine vLoet