Fransje Killaars: 'In India is de straat één overweldigend palet'

In deel 9 van een serie over kunstenaars en hun inspiratiebron vertelt Fransje Killaars over haar ontdekking van de kleurenpracht van India.

'Ik kom uit een kunstenaarsgezin. Mijn hele leven, vanaf mijn vroegste jeugd, heb ik doorgebracht tussen kunst. Ik werd door mijn ouders overal mee naartoe genomen. Als kind al zag ik de kathedraal van Chartres, gebouwen van Le Corbusier, de Giotto-kapel en de kapel van Matisse in Vence, talloze musea, maar bijvoorbeeld ook de Biënnale van Venetië en de Documenta IV. Ik weet nog dat ik daar erg onder de indruk was van een werk van Dan Flavin, een installatie met tl-buizen van blacklight. Ik was een jaar of negen en wist niet dat licht ook zo kon zijn. Al heel vroeg wist ik dat ik ook kunstenaar wilde worden.

'In Amsterdam, waar ik de Rijksakademie volgde, ging ik vaak naar het Stedelijk om naar de werken van Barnett Newman en Elsworth Kelly te kijken. Die vond ik fantastisch. En ook het grote knipsel van Matisse heb ik vaak gezien. Toen al was ik zeer geïnteresseerd in de werking van kleur, ik zocht zelf ook naar manieren waarop je kleur het meest intens kon laten zijn. Gek genoeg denken mensen vaak dat ik meer affiniteit heb met Rothko. Maar voor mij was de conceptuele houding die achter de werken van Newman en Kelly schuilging veel interessanter dan de emoties die Mark Rothko met zijn schilderijen probeert op te roepen.

'In 1984, het jaar dat ik de academie verliet, werd ik gevraagd om mee te werken aan de overzichtstentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar Sol LeWitt in het Stedelijk Museum. Hij heeft een vaste crew die hem helpt met het maken van zijn Walldrawings, tekeningen op de muur, maar hij werkt ook vaak ter plekke met academiestudenten. Wij werden als zijn assistenten ingewijd in zijn techniek en kregen vat op zijn systeem. Dat was geweldig, om met zo'n grote kunstenaar te werken. Het deed denken aan het aloude leerling-en-meester-principe. Ik leerde in grote ruimtes te werken en op grote schaal te denken.

Fluorkleuren

'Maar om uit al die ervaringen en hoogtepunten één voorbeeld te moeten kiezen is voor mij een onmogelijkheid. Zelf maakte ik schilderijen met fluorkleuren. Die waren zo fel dat ze in de ruimte traden. Het kader van het doek voldeed voor mij niet meer. Een volgende stap was dat ik letterlijk ruimtelijke installaties van kleur ging maken. Vrienden die deze felgekleurde werken zagen, zeiden tegen me: ” Jij moet naar India. Dat zul je fantastisch vinden.”

'Achteraf bezien heeft India me krachtiger in een baan gebracht dan welke andere kunstervaring ook. In 1990 reisde ik er voor het eerst heen en al op de eerste dag was er een gevoel van herkenning. Al die kleuren op straat. Het was of ik in mijn eigen schilderijen rondliep. Het straatbeeld van India is ongelofelijk hectisch, en je ziet er ook de meest afschuwelijke dingen. De hele dag door komt het leven ongecensureerd op je netvlies. Al je zintuigen worden continue geprikkeld. En alles in die chaotische wereld heeft kleur - de straat is één groot overweldigend palet. Zoveel nieuwe dingen had ik nog nooit van mijn leven bij elkaar gezien. De prachtige mensen, de architectuur, de beesten, de stank, het lawaai, de ellende - alles was zo hevig, zo intens. En toch voelde het alsof ik thuiskwam.

'Eenmaal terug in Nederland was ik zo opgewonden over wat ik gezien had, dat ik besloot voor langere tijd terug te gaan. In Kerala, een deelstaat in het uiterste zuiden van India, heb ik een half jaar gewerkt. Ik raakte er gefascineerd door de sari-cultuur, de kleurige architectuur, en door het prachtige warme licht dat de straten deed gloeien en stralen van kleur. Indiase vrouwen gaan heel bewust met hun sari om. Zo is het heel belangrijk dat de kleur van de stof perfect met hun huidskleur matcht. De sari-winkels zijn voor mij de musea van India. Uit alle streken van het land zijn er stoffen te vinden. Iedere provincie heeft zijn eigen typische stofmotieven en zijn eigen materiaal. Er zijn zijden en katoenen sari's, en tegenwoordig heb je ook polyester sari's, die de wat armere mensen graag kopen, want die zijn 'colorfast'. In India zie je die sari's overal hangen, drogend aan bomen, liggend op de grond of hangend over de balkons in Bombay. In de sariwinkels liggen ze rij aan rij, laag boven laag, keurig geordend. Bijna als installaties.

Westerse canon

'Door India ontdekte ik de werking van kleur als onderdeel van het dagelijks leven. Ik voelde dat het anders kon, dat je ook in die kleuren kon leven. De schilderijen die ik in mijn atelier maakte, waren veel afstandelijker. Die verhielden zich direct tot de canon van de westerse kunst. Via Indiase vrienden kwam ik vervolgens in contact met een Indiase weverij. Samen met hen ben ik tapijten gaan maken voor ruimtelijke installaties van kleur. Ik had in India al acrylgarens in mijn eigen palet gevonden. Die heb ik meegenomen naar die weverij. De samenwerking met die kleine weverij in India vormt de basis van het werk waarmee ik niet veel later ben doorgebroken. Het was tevens het begin van een jarenlang heen-en weer reizen.

'Terug in Nederland werd ik gevraagd om mee te doen aan de tentoonstelling De koffer van de celibatair, in het station van Maastricht. Ik had een grote hal ter beschikking, die ik helemaal vol heb gelegd met tapijten. Mensen konden er met overtreksloffen overheen lopen, gaan zitten, onderdeel worden van de ruimte. Het was mijn allereerste grote installatie. En een keerpunt in mijn carrière. Mijn nieuwe medium was textiel geworden. Dat was door India gekomen.

'India heeft me losser gemaakt, me bevrijd uit de westerse kunstgeschiedenis. Alles viel daar samen. Het is niet zo dat ik mijn werken India probeer na te maken. Ik maak plekken die ik niet eerder gezien heb. Plekken waar je even kunt ontsnappen aan de dagelijkse werkelijkheid.'

Van 5 maart t/m 8 april is bij Galerie

De Expeditie in Amsterdam een solotentoonstelling van Fransje Killaars te zien. Zie: www.fransjekillaars.com

Geweven acryl

300 vierkante meter

    • Sandra Smallenburg