De opmars van de politieke Latina

Vrouwen frissen de Latijns-Amerikaanse democratieën op. De kiezers denken dat ze minder corrupt zijn dan de traditionele mannelijke heersers. 'Het millennium van de vrouw is begonnen.'

De Argentijnse first lady, Cristina Fernández de Kirchner (Foto (Foto Reuters U2's lead singer Bono (C) poses for photographers with Argentina's President Nestor Kirchner (L) and First Lady Cristina Fernandez at Casa Rosada presidential palace in Buenos Aires March 1, 2006. Irish rock band U2 will be performing on Wednesday and Thursday in Buenos Aires as part of their "Vertigo" tour. REUTERS/Marcos Brindicci REUTERS

Buenos Aires, 4 maart. - De Chilenen hebben er een gekozen, de Peruanen doen dat waarschijnlijk volgende maand en ook in Argentinië zijn er vooruitzichten op een vrouw als president. Jamaica, zo bleek deze week, krijgt voor het eerst een vrouwelijke premier. In macho Latijns-Amerika is de vrouw definitief aan de bal.

'Het millennium van de vrouw is begonnen', zegt de Uruguayaanse actrice en schrijfster van vrouwenboeken Gabriela Acher. 'En het moest eenvoudigweg ook gebeuren om het universum weer in balans te krijgen. Al té lang helt het maatschappelijk bestel over naar alles wat mannelijk is.'

De vrouwelijke politieke opmars is een onvermijdelijke ontwikkeling, meent ook Marta Dillon, chef van de vrouwenbijlage van het linkse Argentijnse dagblad Pagina/ 12. Al was het alleen maar omdat de mannelijke bestuurders in Latijns Amerika er in de loop van de jaren zo'n potje van hebben gemaakt.

Iedereen moet ophoepelen (Que se vayan todos), was de kreet waarmee politici in Latijns-Amerika de afgelopen jaren via lawaaierige demonstraties werden geconfronteerd. En overal bleef bijna iedereen zitten. Maar nu lopen de kiezers massaal uit voor vrouwelijke kandidaten. Vrouwelijke politici, zo blijkt uit onderzoeken, worden in de regio door kiezers van beide sekse gezien als minder corrupt dan mannen.

'In vrijwel alle landen van de regio regeerden in de jaren zeventig en tachtig mannelijke militaire dictators. Na het herstel van de democratie werd gekozen voor mannelijke neoliberale politici die enorm corrupt bleken. Kiezers hebben nu de hoop dat vrouwen het democratische bestel gaan opfrissen. Zij benutten hun imago van voedster, opvoeder en iemand die de boel kuist', zegt Dillon.

Op 11 maart wordt Michelle Bachelet in Chili geïnstalleerd. Ze is de eerste door het volk gekozen vrouwelijke president van Zuid-Amerika. En het sociaal conservatieve Chili krijgt nog een politieke primeur. Bachelet heeft de helft van de kabinetsposten gereserveerd voor vrouwen.

Vrouwen in de politiek zijn in de regio steeds gewoner. 'In Argentinië is sinds ruim tien jaar wettelijk bepaald dat minimaal dertig procent van de zetels in het parlement wordt opgevuld door vrouwen. Daardoor is het nu bijvoorbeeld niet meer bijzonder een vrouw in het openbaar een redevoering te zien houden', vertelt Dillon.

Vrouwen zijn ook steeds beter opgeleid. 'In Latijns Amerika hebben vrouwen een enorme vooruitgang geboekt bij het verwerven van vaardigheden die ze als politicus geschikt maakt', aldus de Chileense Mayra Buvinic, directeur van de Wereldbank. Uit een rondvraag van de Interamerikaanse ontwikkelingsbank onder inwoners van zes grote Latijns-Amerikaanse steden blijkt dat 51 procent van de mannen vrouwen beter geschikt achten een regering te leiden. Bij vrouwen is dat percentage 62.

Vrouwen genieten volgens Buvinic ook gemiddeld meer onderwijs dan mannen en behalen hogere cijfers. En ook demografisch hebben vrouwen de wind mee. Er wonen in Latijns-Amerika meer vrouwen dan mannen. In de regio is bovendien sprake van sterke vergrijzing. En het feit dat vrouwen langer leven en in het stemhokje eerder een vrouw aankruisen zal er volgens Buvinic toe leiden dat de feminisering van het politieke bedrijf in de regio verder toeneemt.

Maar leidt dit alles tot een verbetering van de kwaliteit van het openbaar bestuur? Schrijfster Acher voorspelt van wel. Vrouwen doen het namelijk beter, zegt ze. Dat is bijvoorbeeld een kwestie van hormonen. 'Mannen zitten vol testosteron dat ze agressief maakt. Zij willen koste wat kost hun doel bereiken. Vrouwen hebben een meer holistische visie en staan beter in het leven. In plaats van autoritair te regeren zullen ze netwerken.'

Journaliste Dillon is er niet van overtuigd dat vrouwen per se betere en eerlijke bestuurders zullen zijn. 'Wie weet wat er gebeurt als vrouwen straks ook meer gelegenheden krijgen om een greep in de kas te doen?'

Ook Acher, in 1999 onderscheiden met de Elvira Rawson-prijs voor haar inzet voor de rechten van de vrouw, waarschuwt. 'Vrouwen moeten er voor waken dat ze zich in de strijd om de macht niet gaan aanpassen aan mannen. En dan net zo beroerd gaan regeren', zegt ze.

Dillon verwacht wel dat vrouwelijke leiders kiezen voor een andere politieke agenda. 'Hier moet je als werkende vrouw een dienstmeisje aannemen als je na de bevalling wilt blijven werken. Maar mannelijke politici praten niet over het feit dat op het werk geen crèches zijn', zegt Dillon, moeder van een dochter van 18 die ze als baby in een draagzak overal mee naar toe nam. 'Dat vrouwen voor hetzelfde werk gemiddeld dertig procent minder verdienen dan mannen is ook een thema dat straks nadrukkelijker zal worden besproken.'

De politieke tactiek van vrouwen verschilt overigens. Bachelet heeft in Chili nadrukkelijk gebruik gemaakt van het feit dat zij als alleenstaande, gescheiden moeder het moest opnemen tegen een rijke zakenman.

Maar de machtigste politieke vrouw van Argentinië, Cristina Fernández de Kirchner, schermt haar persoonlijke leven nadrukkelijk af. Ze lijkt vooral te willen uitstralen dat ze net zo bikkelhard is als haar mannelijke collega's en mijdt vrouwenthema's. 'Toen hier vorig jaar 20.000 vrouwen demonstreerden voor legalisering van abortus ging Cristina op audiëntie bij de paus. Dat was nogal veelbetekenend', zegt Dillon.

Ook na de vrouwelijke machtsomwenteling zal het voor het continent zo kenmerkende machismo niet snel verdwijnen. 'Deze regio blijft de supermarkt van het vlees', zegt Acher. Maar weinig vrouwen denken dat maatschappelijk succes mogelijk is zonder veelvuldig bezoek aan de plastisch chirurg.

'Het is hier nog steeds onmogelijk dat een mollige vrouw het nieuws presenteert op tv. Het zijn allemaal goddelijk mooie en slanke vrouwen ook al zijn hun mannelijke collega's gewoon kaal en dik', merkt Dillon op. Feministes blijven in zo'n milieu dun gezaaid. Of, zoals Acher het noemt, 'we blijven rare snijbonen.'