Dagboek van een cultuurconsument

Ellen de Bruin probeert geëngageerd toneel, een boek en dvd in een zondag te proppen

scene uit de film Good Night and Good Luck

In zelfhulpboeken staat vaak dat het goed is om je eigen gedrag met een bepaalde geamuseerde afstand te beschouwen, maar ik probeer dat regelmatig en het heeft nog nooit tot de beloofde `gezondheidseffecten` geleid. Gisteravond bijvoorbeeld soep staan pureren, waarna alle keukenmuren en een deel van de woonkamer vol piepkleine stukjes broccoli zaten. Ik ben nog van voor de zwartemurentrend en dat wil ik graag zo houden, maar het is niet eenvoudig om je eigen principes trouw te blijven, vooral niet als andere principes praktischer blijken. Geamuseerde afstand? Eerst de seizoenen er maar eens overheen. En een verfroller.

Twee weken geleden had ik net zo`n `ik doe nu geloof ik iets heel erg verkeerd`-gevoel. Toen was ik op zondagmiddag hijgend in het foyer-cafeetje van theater de Engelenbak beland, met een net op tijd opgehaald toneelkaartje, omdat ik eerst de die ochtend tegen de klok op gekeken dvd van Life of Brian naar de dvdtheek had moeten terugbrengen, en met een in veel opzichten zware roman van 400 pagina`s die ik eigenlijk dat weekend nog uit wilde hebben - maar ik was pas bij hoofdstuk twee en ik had sowieso liever Life of Brian nog een paar keer willen bekijken. En net toen ik een cola light had bemachtigd moest ik de zaal al in, in mijn eentje, want het was geëngageerd toneel en daar moest een van mijn cultuurvrienden ineens ontzettend van wedstrijdzeilen, terwijl een andere me gewoon in mijn gezicht uitlachte voordat hij “sorry, ik sla even over“ zei.

Het stuk viel nog een beetje tegen ook - meestal valt geëngageerd toneel mee, omdat die term alleen al de sfeer van alle jaren zeventig tegelijk oproept. Maar Vuur, over aanpassingsproblemen in een post-Theo van Gogh multicultureel Nederland (toch geschreven door Justus van Oel en goed geacteerd door allerlei aankomend talent), kwam niet meer over die ene, door een Marokkaan vertelde grap in het begin heen: hoe pleegt een Marokkaan zelfmoord? Hij springt van zijn Ego naar zijn IQ. Verder zat het stuk zo vol bekende integratie-, liefdes- en geweldsproblemen dat die me al bijna niet meer raakten. Maar misschien was ik te cultuurgestresst. Heb dat boek (van Lionel Shriver, over een akelig ontsporende puber) ook niet meer aangeraakt.

Hoe kom ik terecht in zo`n zondagmiddag-verziekende cultuurstresssituatie? In dit geval kon ik de oude wijze man die ik onlangs ontmoette, de schuld geven. “Kunst moet wel ergens over gáán“, had die gezegd, `politiek & maatschappij` bedoelend. “Als iets alleen maar om te lachen is, is het geen kunst maar light entertainment, en dat vind ik zonde van mijn tijd.“ Zulke opmerkingen gaan bij mij regelrecht het schuldcentrum in (een door de wetenschap nog niet ontdekt deel van de hersenen, dat ook in úw voorhoofdskwab zit te wachten op zijn eerste publicatie in Nature). Dan vind ik meteen dat light entertainment ook zonde van mijn tijd moet zijn. Bovendien was ik aangenaam verrast dat er nog oude wijze mannen bestáán, in dit tijdsgewricht waarin de kerken leeglopen, de mensen te veel tv kijken en mijn buurman zijn woestijnratjes Norm en Waarde heeft genoemd.

“Wat mij betreft gaat iedereen cartoons tekenen“, had de wijze man er nog aan toegevoegd met het superieure gevoel voor drama dat aan ouderen is voorbehouden omdat die in hun tijd nog niet zoveel ironie hadden, maar dat hebben de mensen gelukkig niet gedaan, want dat was toch zonde geweest van al het papier.

Maar daarom had ik me dus door mijn zondag heen zitten haasten en voelde ik me vervolgens nog schuldig dat ik niet aan de nieuwe politieke films van George Clooney en Steven Spielberg of aan de multicultidrama`s Kebab Connection en Kurtlar Vadisi was toegekomen. Terwijl ik had kunnen weten dat de oude man niet per se gelijk had. Niet alleen omdat ik net Paul Ardens fijne boekje Whatever You Think Think the Opposite had gelezen - ook omdat kunst nooit iets moet moeten. Het gaat erom dat iemand in hart of hoofd geraakt wordt, psychologisch dan, en dat kun je nu eenmaal nooit van tevoren of voor iemand anders beslissen. Ik vind Rembrandt en Caravaggio bijvoorbeeld light entertainment (meer light dan entertainment trouwens), maar mijn buurman weer niet. Kunst hoeft zelfs niet `betekenisvol` te zijn, want als iemand dat probeert en het lukt niet, krijg je meteen pretentieuze onzin en dat is pas echt zonde van je tijd. Dan liever light entertainment, daar gaat de tijd prettiger van om.

Principes zijn gewoon zó onpraktisch, daar komt het in feite op neer, en dat geldt voor alle vormen van rigide denken: het is allemaal voor mensen die te dom of te lui zijn om hun eenmaal ingenomen standpunten nog te herzien.

Maar ook daar wil ik dankzij Paul Arden best af en toe het omgekeerde van denken, al is het maar omdat ik anders straks toch mijn keukenmuren trendy, praktisch en deprimerend zwart moet schilderen.