Clooney is unieke Oscar-kandidaat

Voor het eerst is met George Clooney iemand tegelijkertijd genomineerd als regisseur en als acteur in twee verschillende films : Good Night, and Good Luck. en Syriana.

Werk aan het decor in het Kodak Theatre waarin zondagnacht in Los Angeles de Oscar-uitreiking zal plaatsvinden Foto AP A stagehand works on construction of the set at the Kodak Theater Saturday, Feb. 25, 2006, Los Angeles. With less than a week to go before the March 5 Academy Awards, the Kodak Theatre is abuzz with some 1,500 workers. (AP Photo/Chris Carlson) Associated Press

Wie ze ook wint, morgenavond in het Kodak Theater in Hollywood, de 78ste uitreiking van de Oscars zal als een unieke editie de geschiedenis ingaan. Maar niet uniek doordat niet eerder zoveel politiek 'riskante' films waren genomineerd. De verondersteld gewaagde inhoud van de belangrijkste genomineerden heeft dit jaar veel aandacht getrokken. De vraag is echter: hoezo gewaagd?

Vijf films hebben een dubbele nominatie in de belangrijkste Oscar-categorieën van beste film en beste regie: Brokeback Mountain van Ang Lee, Capote van Bennett Miller, Crash van Paul Haggis, Good Night, and Good Luck. van George Clooney en Munich van Steven Spielberg.

Alleen Crash en Good Night, and Good Luck. kun je met goed fatsoen een politieke lading toeschrijven. Crash is een caleidoscopische film over het doorslaggevend belang van huidskleur in het maatschappelijk verkeer in Amerika. Good Night, and Good Luck. is een nauwgezette reconstructie van een tv-presentator die het in de jaren vijftig opnam tegen de hysterische communistenjager, senator McCarthy. Daarin herkende het publiek al snel de bewust geplaatste verwijzingen naar de anti-terreur-politiek van George Bush.

Maar Brokeback Mountain? Dat is de roerende geschiedenis van twee geliefden die elkaar nooit kunnen krijgen, in dit geval omdat ze allebei man zijn in een bekrompen gemeenschap. Capote is een stijlvol portret van de schrijver Truman Capote en het boek dat hem hemel en hel gaf, In Cold Blood. En Munich is zowat de minst politieke film die je je over het Israëlisch-Palestijnse conflict kunt voorstellen. Het refrein is dat vergelding niks oplost.

Als het de nominatie-commissies echt om een politiek signaal te doen was geweest, hadden ze Syriana in de belangrijkste categorieën moeten toelaten, de hardhandige film die Stephen Gaghan maakte over de Amerikaanse gewetenloosheid als het om olie gaat. Of, beter nog, dan hadden ze Paradise Now van Hany Abu-Assad moeten overhevelen van de categorie Niet-Engelstalige film naar de hoofdstroom. Het is eerder gedaan, Fellini en Bergman kwamen regelmatig in aanmerking voor 'gewone' Oscars. Maar ook in de categorie Niet-Engelstalige film is Paradise Now al controversieel genoeg. Vandaag hebben familieleden van slachtoffers van Palestijnse zelfmoordaanslagen een petitie aangeboden aan de organiserende Academy of Motion Pictures Arts and Sciences. Zij verzoeken de film, over de laatste dagen van twee zelfmoordterroristen, alsnog van de Oscar-uitreiking uit te sluiten. Dat is het hoogtepunt van een intensieve lobby tegen de inzending van dit jaar.

Voordat die lobby begon leek Paradise Now, geproduceerd door het Nederlandse Augustus Film, goede vooruitzichten te hebben op een Oscar. In januari won de film een Golden Globe, die algemeen wordt beschouwd als barometer voor de Oscar.

De controverse rond Paradise Now is wel saillant, maar er is wel vaker heibel rond een film, een acteur of een regisseur geweest.

Het unieke van deze Oscar-avond is van statistische aard. Nooit eerder werd een en dezelfde persoon genomineerd als acteur en als regisseur tegelijk, in twee verschillende films. George Clooney valt zondagavond deze eer te beurt. Hij komt met Good Night, and Good Luck. in aanmerking voor de regie-Oscar en hij is ook genomineerd voor zijn bijrol als morsige CIA-spion in Syriana.

Er zijn veel acteurs die ook regisseerden. Er zijn zelfs al verschillende in beide categorieën genomineerd. Als we ons beperken tot de recente geschiedenis en tot Amerikaanse films, om de kansen voor George Clooney goed te kunnen inschatten, dan is er een eigenaardig eenduidig rijtje op te stellen. Woody Allen werd in 1971 genomineerd voor beste regie en beste hoofdrol voor Annie Hall - hij won de Oscar voor beste regie. Warren Beatty werd genomineerd als beste acteur en regisseur voor Reds in 1981. Ook hij won de Oscar voor beste regie. Kevin Costner, 1991, Dances with Wolves: ook alleen de Oscar voor beste regie.

Clint Eastwood sloeg zelfs twee keer op verschillende fronten toe. In 1992 werd hij genomineerd als beste regisseur en beste acteur voor Unforgiven en vorig jaar dezelfde combinatie voor Million Dollar Baby. In beide gevallen kreeg Eastwood wel de regie-Oscar - zijn twee films werden ook uitgeroepen tot beste film - maar niet die voor beste acteur.

Het is duidelijk: als de leden van de Academy moeten kiezen tussen een Oscar voor beste regie of voor beste acteerprestatie, dan geven ze liever die voor beste regie. Zondagnacht weten we of het ook in dat opzicht een unieke Oscar-editie zal worden.

Oscar Nacht: 6/3, 00-06 uur, NCRV Radio 1