Campagne is oorlog, denkt VVD

Duidelijkheid, dat wil de VVD wil uitstralen. Onduidelijkheid over het eigen leiderschap en blunders met de ozb geven de partij in ieder geval veel gratis publiciteit.

In het Groningse Grand café Het Heerenhuis zijn VVD-aanvoerder Jozias van Aartsen en 'brontosaurus' Hans Wiegel goede vrienden. Foto Dirk-Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Viser / Groningen: 03-03-2006) Partij bijeenkomst i.v.m. de gemeenteraad verkiezingen van de VVD in het Heerenhuis te Groningen met Hans Wiegel en Jozias van Aartsen. Visser, Dirk-Jan

Wéér haalde de VVD partij-coryfee Hans Wiegel van stal, die 'altijd bereid is de campagne te versterken' en weer deed de brontosaurus uit Diever, zoals hij zichzelf noemde, zijn reputatie gestand. In het Groningse grand café Het Heerenhuis haalde de oud-fractievoorzitter van de liberalen gisteravond op een verkiezingsbijeenkomst ten overstaan van een zaal vol sympathisanten hard uit naar coalitiegenoot D66.

Vooral minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing) kreeg er van langs. Het CDA en de VVD zouden bij de volgende Kamerverkiezingen de meerderheid kunnen halen en dan kon D66 'weer buiten spelen', zei Wiegel. 'Kereltje Pechtold kan dan weer weg uit het vunzige Den Haag', grapte de voormalige vice-premier. Wiegel had zijn woorden nog niet uitgesproken of de tv-studio's zaten al weer vol met politici die er wel commentaar op wilden geven. Stond het kabinet dan toch op barsten? Dat de in Groningen ook aanwezige VVD-aanvoerder Jozias van Aartsen zich wel in de harde uitval naar D66 kon vinden, was voor niemand meer interessant.

De campagne van de VVD voor de gemeenteraadsverkiezingen is misschien wel de langst voorbereidde van alle partijen. De basisideeën zitten al in een intern partijrapport van juni 2003. Het is geschreven na het verlies van de landelijke verkiezingen in 2002 en het matige herstel in 2003. In het rapport werd opgesteld door een commissie onder leiding van oud-minister Hermans. De boodschap ervan is dat de VVD-campagne hard moet zijn, gericht op massamedia en, in marketingjargon, free publicity, het nieuws halen. 'Campagne is oorlog', staat in het rapport.

De VVD zette vorig jaar een campagneteam op, met onder meer campagneleider en staatssecretaris van Onderwijs Mark Rutte, woordvoerder Henry Kruithof, partijvoorzitter Van Zanen en Zalms politiek assistent Kees Berghuis. Marketingdeskundige Ton Elias werd als adviseur aangetrokken, om de campagne te begeleiden.

Tekenend voor de door dit team uitgedachte VVD-campagne is de reclamespot die vooral op internet en televisieprogramma's circuleert. In het filmpje wordt de spot gedreven met de PvdA. Die partij, is de boodschap, kan geen keuzes maken. De VVD kan dus wel kiezen, is de strekking. In het voormalige linkse bolwerk Groningen richtte Wiegel zijn pijlen daarom ook op PvdA-leider Wouter Bos. Bos, 'de heilige boon, die wegging bij Shell vanwege de dure horloges van zijn collega's'. Bos, 'die geen keuzes kan maken'. Bos, die maar schraal afsteekt bij de icoon van wijlen Den Uyl, een politiek leider van wie de mensen hielden en voor wie men respect had.

Fractievoorzitter Jozias van Aartsen, die wegens gebrek aan een leider 'aanvoerder' is van de VVD, moet in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen en de latere landelijke verkiezingen een heldere visie op de toekomst uitstralen. Dat wil de kiezer immers, zegt de commissie-Hermans. Van Aartsen geeft dat vorm door in iedere toespraak te verwijzen naar het Nederland van 2015, dat het New York van Europa moet worden.

Maar de problemen die de VVD al maanden achtervolgen, zijn ook met een uitgedachte campagne niet weg te poetsen. Het leiderschapsprobleem blijft de partij parten spelen. Dat Wiegel regelmatig opduikt in de openbaarheid, voedt de onophoudelijke speculaties over zijn mogelijke terugkeer naar de Haagse politiek. VVD-aanvoerder Van Aartsen gebruikt de populaire Wiegel zoveel mogelijk. Dat is in het campagneteam afgesproken. Van Aartsen moet laten zien dat Wiegel zijn kandidatuur voor het lijsttrekkerschap van de partij steunt. In juli wordt de lijsttrekker officieel gekozen, nu is alleen Van Aartsen nog kandidaat, maar zo zei Van Aartsen in Groningen, een strijd met tegenkandidaten zou hij alleen maar toejuichen.

De afgelopen dagen trad een ander probleem op de voorgrond. Vice-premier en minister Zalm (Financiën) deed twee weken geleden precies wat er van hem gevraagd was door het campagneteam. Hij stelde op harde toon het misbruik van de onroerendezaakbelasting (ozb) door gemeenten aan de orde. Burgers zouden hier tegen in het geweer moeten komen, zei hij, desnoods door hun belasting niet te betalen.

De strategie faalde volkomen. De cijfers waarop Zalm zich baseerde, bleken niet te kloppen. Aanvankelijk nam campagneleider Rutte het op de radio nog voor Zalm op. 'Hij heeft gewoon zijn werk willen doen en burgers willen waarschuwen.' Maar diezelfde dag nog trok Zalm zelf zijn uitspraak weer in. Hierdoor was niet alleen Zalm, maar ook campagneleider Rutte beschadigd. De hele campagne leek even alleen nog maar over dat ene ozb-onderwerp te gaan. Het bezoek van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken) aan de gemeente Wassenaar stond in het teken van de ozb. En dezelfde week kon Zalm op campagne in Rotterdam opnieuw niet om zijn ozb-blunder heen. Een voordeel had dat wel: alle ophef was weer goed voor flink wat publiciteit.

Uiteindelijk was dat toch niet de bedoeling van het campagneteam geweest. Voor Mark Rutte komen de problemen rondom de campagne ongelegen. De staatssecretaris van Onderwijs zal, als de verkiezingen goed verlopen, ook de campagne voor de Tweede-Kamerverkiezingen in 2007 gaan leiden.