Antarctica verliest 152 km3 ijs per jaar, maar het kan weer omslaan in aangroei

Antarctica verliest op grote schaal ijs. Tussen 2002 en 2005 is er gemiddeld jaarlijks 152 kubieke kilometer ijs verloren gegaan. Dat is voldoende voor een bijdrage aan de stijging van het zeeniveau van ongeveer 0,4 mm per jaar. Bijna alle ijsverlies komt van de westelijke ijskap (WAIS, west antarctic ice sheet), dat is het deel van de zuidpool dat op het westelijk halfrond ligt.

De tafelijsberg B-104 zoals die eind september 1999 tussen Antarctica en Vuurland dreef. Antarctica verliest de laatste jaren meer ijs aan ijsbergen dan het aan sneeuw krijgt aangevuld. Foto AFP An enormous iceberg, called B-104, moves at a rate of seven miles a day, 200 miles Northeast of the Antarctic peninsula, 30 September 1999.Un enorme tempano con el nombre de B-10A monitoreado por un avion militar, el 30 de septiembre de 1999, se desplaza a una velocidad de 7 millas nauticas al dia. La descomunal masa de hielo avistada a 600 millas al sureste de la ciudad de Punta Arenas (2.500 millas al sureste de Santiago y 200 millas al noreste de la peninsula Antarctica) tiene una longitud aproximada de 40 millas de largo por 16 millas de ancho. El inusual fenomeno natural ha sido constantemente monitoreado por la Armada de Chile, con vistas a prevenir a las embarcaciones que circundan el area. AFP PHOTO/CLAUDIO ALMARZA AFP

Dit beweren althans twee Amerikaanse onderzoekers verbonden aan de University of Colorado in een voorpublicatie van Science op internet. Isabella Velicogna en John Wahr komen tot hun conclusie aan de hand van waarnemingen aan veranderingen in het aardse zwaartekrachtsveld boven en in de omgeving van Antarctica. Twee op een onderlinge afstand van 220 km in tandem vliegende satellieten van het Amerikaans-Duitse GRACE-project hebben de basismetingen verricht. Maar de auteurs voerden vèrgaande correcties voor storende effecten uit.

Of de zuidpool netto ijs verliest of juist opslaat hangt af van de balans tussen sneeuwval in het binnenland en de afvoer van ijs (als ijsbergen) door de gletsjers aan de rand van het continent. Volgens het laatste IPCC-rapport (2001) heeft de zuidpool de afgelopen eeuw netto ijs verloren, genoeg voor een zeespiegelrijzing van 0,2 mm per jaar. De verwachting is dat toenemende sneeuwval (als reactie op het broeikaseffect) uiteindelijk de balans zal doen omslaan, zodat de ijskap weer dikker wordt. Maar het valt niet mee die balans op te maken. De laatste jaren zijn daardoor tegenstrijdige uitspraken gedaan over het gedrag van het ijs op Antarctica. Zo werd op 24 juni 2005 in Science op grond van radar hoogtemetingen uit satellieten beweerd dat Antartica tussen 1992 en 2003 veel ijs had opgeslagen, terwijl op 23 september 2004 hetzelfde blad noteerde dat de ijsafvoer indrukwekkend toenam omdat gletsjers sneller gingen stromen, zo was gebleken uit waarnemingen uit een Chileens marinevliegtuig.

De twee satellieten van het GRACE-project, waarvan hoogte en positie zeer nauwkeurig worden bijgehouden (o.m. door het GPS-systeem) meten de grootte van de zwaartekracht door zijn effect op hun snelheid en onderlinge afstand. Omdat ze op een hoogte van bijna 500 km vliegen 'zien' ze meer dan de zuidpool alleen. Er zijn forse invloeden van de variabele vochthuishouding van de omringende continenten waarvoor naar beste vermogen wordt gecorrigeerd (correctie: 12 km3 per jaar). Ook de variabele luchtdruk heeft invloed (correctie: 10 km3per jaar). Maar echt dramatisch is de aannemelijke invloed van de zogenoemde post-glacial rebound(PGR), het terugveren van de aardkorst na het zware 'indeuken' door de laatste ijstijd. De auteurs brengen daarvoor een correctie van maar liefst 192 km3 per jaar in rekening. Pas daarna kunnen ze concluderen dat de zuidpool ijs verliest, zonder correctie hadden ze ijsopslag moeten melden. De waarnemingen wekken trouwens toch al de indruk dat de balans binnenkort weer kan omslaan naar ijsopslag. Karel Knip