Wachten op nieuwe fusies in de zorg

De zorgverzekeringsmarkt is opnieuw verdeeld. Welke gevolgen zal de prijzenslag hebben? De parallellen met de supermarktoorlog zijn treffend. Of komt er een Easyjet voor zorgverzekeringen?

Een eenzame demonstrant tegen het nieuwe zorgstelsel, tijdens het Internationaal Filmfestival in Rotterdam. Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel Ijzige kou trotseert de eenzame demonstrant==STOP DIT NIEUWE ZORGSTELSEL== Fred van der MEIJ voor de uitgang van bioscoop Pathe waar hij late bezoekers het International Film Festival Rotterdam opwacht.foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Rotterdam,de Doelen, 25 januari 2006 Mentzel, Vincent

Na het prijzenfestival komt het zwartepieten. De concurrentie van de gezamenlijke zorgverzekeraars op de prijs voor een basispolis heeft de koopkracht van de consumenten een impuls gegeven van een paar honderd miljoen euro ten opzichte van de schatting van het kabinet op prinsjesdag. De strijd om zorgverzekeringen werkt als de prijzenslag in de supermarkten: kassa voor de klant. Maar net als de 'superstrijd' zal de 'zorgslag' nog wel wat gevolgen hebben waar het kabinet geen rekening mee heeft gehouden.

De eerste signalen zijn duidelijk. Zoals supermarktconcern Laurus (Edah, Konmar, Super de Boer) financieel is uitgehold door de prijzenslag, en nu twee hele ketens moet verkopen, zo staan sommige zorgverzekeraars ook voor vervelende beslissingen. Agis, financieel de zwakste van de vijf verzekeraars die elk meer dan een miljoen klanten hebben, kondigde gisteren al extra banenverlies aan.

Agis blijkt de verliezer in de strijd om de gunst van de consument, die vooral is uitgevochten via de collectieve contracten. Op die markt voor collectieve verzekeringen staat een partij als Achmea Zilveren Kruis financieel een stuk sterker. En daarachter staat bovendien een kapitaalkrachtige partner als de Rabobank, die als coöperatie in wezen zelf een groot collectief is voor financiële producten.

De prijzenslag in de supermarkten doet zich ook voelen bij toeleveranciers. Wat dat betreft staat de zorgketen, van huisartsen tot ziekenhuizen, nog wel iets te wachten. De analogie met de supermarkten reikt nog wel wat verder. Voorafgaand aan de samenvoeging per 1 januari van de ziekenfondsverzekeringen met de particuliere verzekeringen was al sprake van een aanzienlijke uitdunning onder de zorgverzekeraars. Diverse buitenlandse en binnenlandse verzekeraars stapten uit de markt. Nu de nieuwe zorgmarkt gestalte krijgt, zijn nieuwe fusies te verwachten. Dat is op andere (geliberaliseerde) markten, van financiële diensten tot en met energie, zo gegaan, en waarom zou dat hier anders zijn. Maar in tegenstelling tot de situatie tot 1 januari, toen de ziekenfondsen een aparte positie hadden, moeten ook zorgverzekeringsfusies nu beoordeeld worden door concurrentieautoriteit NMa.

Nog een parallel met supermarkten. Naast grote aanbieders als Albert Heijn zijn er prijsbrekers (Aldi, Lidl) maar ook talloze regionale supermarkten, met onderscheidende kenmerken. Op de zorgverzekeringsmarkt bestaan ook zulke succesvolle regionale aanbieders, zoals De Friesland, die kapitaalkrachtig is bovendien. Dit jaar waren het grote verzekeraars die met collectieve contracten als 'prijsbreker' optraden. Blijft dat zo?

Koepelorganisatie Zorgverzekeraar Nederland heeft al gewaarschuwd voor een premieverhoging voor het basispakket in 2007. Maar het is de vraag of de klanten van de collectieve contracten dat zullen pikken en niet weer massaal gaan winkelen. Ook hier geldt: het aanbod (van groepen klanten die op drift raken) schept zijn eigen vraag (van verzekeraars die lage prijzen blijven aanbieden). Komt er een Easyjet in zorgverzekeringen?

De aanzet tot marktwerking in de zorg roept tenslotte de vraag op welke rol de Tweede Kamer wil spelen. Op andere markten die tussen overheidsbemoeienis en private aanbieders inliggen, zoals energie, wonen en de dienstregeling van de Nederlandse Spoorwegen, wil het parlement via de minister graag blijven meepraten over voorwaarden en prijzen.