Kernproefje? Moet kunnen

James Lovelock is 86 en heeft zijn testament opgesteld. Een laatste wil dus, en die wil is: stop onmiddellijk met het verbranden van fossiele brandstof en ga nog vandaag over op kernenergie. Haast is geboden want de opwarming door het broeikaseffect staat op het punt een fatale drempel te passeren. Daarna is er geen weg meer terug.

Franse bomtest in de Stille Oceaan, 1970 Foto AFP Photo d'archive datée de 1970 d'un test nucléaire français dans le pacifique sud à Mururoa. Files picture in 1970 showing a french nuclear test in south pacific at Mururoa. AFP

Lovelock, een Britse natuurwetenschapper die voor zichzelf begon, is bekend geworden van de Gaia-hypothese die hij in de jaren zeventig opstelde. Die hypothese beschouwt de aarde, althans de buitenste schil ervan: de schuivende continenten en de atmosfeer daarboven inclusief plant en dier, als een zelfregulerend systeem is. Een systeem boordevol kleine en grote regelmechanismen die temperatuur en chemische samenstelling net binnen de grenzen houden die een voorwaarde zijn voor de continuering van het leven. Alle natuurlijke processen maken deel uit van deze zelfregulering, daarom is urineren niet gewoon “plassen', maar stikstof terug geven aan Gaia. Gaia is een superorganisme.

En de mens is niet het pronkstuk van de schepping, maar een willekeurig onderdeel ervan. Zeker is de mens geen rentmeester. Hij moet alleen maar vermijden dat hij de zelfregulering van Gaia in gevaar brengt. En juist dat dreigt nu te gebeuren, meent Lovelock. Hij is overtuigd geraakt van de ongunstige klimaatvoorspellingen uit broeikaskring en heeft er voor zichzelf calamiteiten aan toegevoegd. Als het te heet wordt verdwijnen de bossen en stagneert de menging van de oceanen, de algen groeien niet meer, en het wordt almaar erger. De uitstoot van CO2 kan niet snel genoeg worden beëindigd, geleidelijk overgaan op biobrandstoffen is zoiets als een longkankerpatiënt alsnog het roken verbieden. Het Kyoto-protocol is niet meer dan het akkoord van München uit 1938.

Lovelock belijdt zijn geloof in Gaia als een godsdienst en hij zou ook willen dat zijn inzichten in de grote religies werden opgenomen. Want die religies ontstonden in de tijd dat de mens de aarde nog niet bedreigde. De Gaia-godsdienst zelf zal wel klein blijven, want Lovelock weet zich te vervreemden van bijna alle potentiële medestanders. Hij moet niets hebben van New Age, heeft een hekel aan economisch groeidenken maar vindt “de groenen' van de milieubeweging onpraktische romantici die niet goed kunnen rekenen. Er is niets duurzaam aan het soort duurzame energie dat van biobrandstoffen komt en windmolens verpesten het landschap. Zelfs van biologen vervreemdt Lovelock zich: als de evolutieleer à la Darwin zich niet verdraagt met Gaia, dan rammelt er kennelijk iets aan die evolutieleer.

Deze knorrepot heeft ingezien dat zijn Gaia alleen nog gered kan worden met kernenergie. Daar is ook niets mis mee: de aarde warmt zichzelf op met nucleair verval. En de gevaren van kernenergie zijn schromelijk overdreven. Van de bovengrondse atoomproeven is niemand minder geworden en nergens is de natuur mooier dan op plaatsen waar veel radioactief afval terecht kwam. Een origineel testament.

James Lovelock: The revenge of Gaia. Why the earth is fighting Back - and how we can still save humanity. Penguin, 192 blz. euro 29,50