Het menselijk teveel

Elke schrijver heeft zijn thema, de meedogenloze jongen, de troost van het geloof of het menselijk tekort. Bij Hanneke Groenteman gaat het over het menselijk surplus. Na haar eerste boek Doorzakken bij Jamin heeft ook Dikke Dame het dik zijn, of beter het zich te dik voelen, als onderwerp. Voedsel is vriend en vijand tegelijk.

Dikke dame Foto uit besproken boek Hanneke Groenteman: Dikke Dame

Aanvankelijk lijkt ook Dikke Dame een speurtocht te zijn naar de oorsprong van de vetzucht. Net als in Doorzakken bij Jamin gebeurt dat in korte scènes die door de ingetogen verteltrant zonder het gebruik van grote woorden indringend werken. Fragmenten uit de jeugdjaren, herinneringen aan de naoorlogse tijd in een beschadigd joods gezin suggereren een antwoord dat evenwel nooit wordt uitgesproken

Had Doorzakken bij Jamin nog therapeutische trekjes, in Dikke Dame wordt het door een wending in het verhaal opeens anders. Na een slopend dieet is Hanneke Groenteman tientallen kilo's afgevallen. Ze gaat op vakantie en staat afgeslankt open voor de liefde. Uitgerekend haar vakantieliefde ziet graag wat meer vet op de botten van een vrouw. Na de onthutsing heeft het een louterend effect op Groenteman, die nu de blik naar buiten weet te richten en nieuwsgierig is naar het wel en wee van andere dikke mensen.

Van jongsaf heeft Hanneke Groenteman een fascinatie voor de dikke dame, die eerst alleen en later met haar wat minder dikke dochter, als attractie op de kermissen staat. Groenteman wil weten hoe het die dames vergaat. Ze vindt de dochter en dan krijgt het verhaal opnieuw een verrassende wending.

Het levensverhaal van de dikke dochter is absurd, hartverscheurend, lachwekkend en ontroerend tegelijk. Daarmee wordt Dikke Dame ook het verhaal van de exploitatie van de vetzucht. Het verkent de dunne scheidslijn tussen gebruiken en misbruiken. Voor de exploitant van de kermisattractie zijn de dikke dames een broodwinning, voor de “Italian lover' is een gezette vrouw een bron van genot, voor de tv-baas betekenen dikke dames (en heren) en hun leed hoge kijkcijfers en voor de vermageringsindustrie zijn ze afzetmogelijkheden. De dikkerds vormen een groeimarkt, voor afslankclubs, diëten en vermageringspillen.

De slachtofffers laten het zich welgevallen, noodgedwongen soms, wanhopig vaak maar ook berustend. Het zijn niet altijd echte slachtoffers. Sommige dikkerds weten hun vet te verzilveren. Tot vermaak van het hooggeëerd publiek en tot troost en herkenning bij hun lotgenoten treden ze op in televisieprogramma's en doen ze mee aan afvalraces. Ze etaleren hun vetzucht, gelijk de dikke dames vroeger op de kermis. Ook daarbij zijn de scheidslijnen dun tussen openhartigheid en schaamteloosheid. En als ze de gave van het woord hebben schrijven ze een boek als Dikke Dame.

Hanneke Groenteman: Dikke Dame. De Bezige Bij 138 blz. euro 14,90

    • Joep Habets