Het driestappenplan van Bos' PvdA

Wij doen nu iets voor jullie, dan moeten jullie volgend jaar iets voor ons doen. Dat is wat de landelijke politicus Wouter Bos zijn lokale partijgenoten voorhoudt. Hij rekent op hun steun bij de Kamerverkiezingen.

Wouter Bos wordt geschminkt voorafgaand aan het debat met andere landelijke lijsttrekkers, aan de Erasmus Universiteit. Foto Bas Czerwinski 02-03-2006, ROTTERDAM. LIJSTTREKKERS DEBAT EUR EN TWEE VANDAAG. WOUTER BOS TIJDENS DE VISAGIE. FOTO BAS CZERWINSKI Debatten Verkiezingen Gemeenteraadsverkiezingen Campagnes Grime Czerwinski, Bas

Een voor een komen de lokale PvdA-lijsttrekkers naar voren als PvdA-leider Wouter Bos hun naam afroept. Ze pakken een zwarte stift en zetten hun handtekening op de enorme rode poster die in de zaal van de Rotterdamse discotheek Nighttown is opgehangen.

De ondertekening van het stedencontract, waarin Bos met de lokale PvdA'ers tien concrete ambities voor de komende periode heeft vastgelegd, is bedoeld als het hoogtepunt van de campagne die de PvdA heeft gevoerd voor de gemeenteraadsverkiezingen. Van de 52 lokale vertegenwoordigers die het contract steunen, is donderdagavond ongeveer de helft aanwezig.

Het overkoepelende campagnethema ('Dit land kan zoveel beter', naar het boek van Bos) is landelijk en lokaal uitgewerkt. Bos maakte in een paar weken een tour langs veertig steden, waar hij steeds benadrukte dat de landelijke politiek er is om de lokale politici te ondersteunen en dat hij hoopt dat lokaal landelijk ondersteunt voor de Tweede-Kamerverkiezingen verkiezingen van 2007.

De verzameling PvdA-politici in Rotterdam moet laten zien waar de partij anno 2006 voor staat. Een PvdA die, anders dan in 2002, niet meer alleen de partij van Wouter Bos is, maar waar in vier jaar tijd een hele nieuwe generatie politici is opgestaan, vanuit de steden. Ahmed Aboutaleb uit Amsterdam, Rinda den Besten uit Utrecht, Jetta Klijnsma uit Den Haag, Jan Hamming uit Tilburg, Paul Depla uit Nijmegen en ga zo maar door. Zij zijn het team waar Bos op bouwt, zo wil de PvdA laten zien.

Een dag eerder, op een plein in de Brabantse gemeente Helmond, loopt Bos, grieperig, met zo'n twintig partijgenoten in rode jasjes de straat op en neer. Hij steekt een speech af vanaf een meereizende zeepkist, deelt rozen en folders uit en spreekt met passanten. Vandaag doet Bos Brabant (Helmond, Eindhoven en Oss). Hij wordt aangesproken door een oudere man. 'Jullie hebben je verantwoordelijkheid niet genomen vier jaar geleden, je had mee moeten regeren nu', zegt die. Bos: 'Geef mij eens een goede reden waarom ik mijn handtekening had moeten zetten onder bezuinigingen op de huursubsidie, onder de afbraak van de sociale woningbouw?' De man: 'Je hebt wel mooie ideeën, maar je maakt het toch niet waar.' Bos: 'Ik zou geen knip voor de neus waard zijn als ik dat niet zou doen, hou me er maar aan. Maar het lijkt wel of ik hier met CDA'ers te maken heb!' Het campagneteam lacht met Bos mee, maar de man blijft boos achter.

In de auto op weg van Helmond naar Eindhoven, vertelt Bos wat zijn ambities zijn bij de komende verkiezingen. Hij wil de klap van 2002, toen de PvdA bij de gemeenteraadsverkiezingen 200 zetels verloor, weer goedmaken. 'Bij de Kamerverkiezingen in 2003 hebben we het voorwaardelijke vertrouwen gekregen, nu moeten we het definitief terugwinnen.'

Het verlies van 2002 (zowel lokaal als landelijk) en de daaropvolgende vier oppositiejaren zijn volgens sommige PvdA'ers een zegen geweest. De PvdA is wakker geschud, zo heet het. De verzuurde bestuurders verdwenen. Er is een interne partijdemocratie ingevoerd. De partij zegt dat er weer geluisterd wordt naar de burgers. Een nieuw beginselprogramma werd vorig jaar aangenomen, en partijvoorzitter Ruud Koole maakte in november vorig jaar plaats voor de jongere Michiel van Hulten, die in stijl én inhoud wel naaste familie van Bos lijkt. Waar het CDA in de jaren negentig acht jaar bezig was de klap van de oppositie te verwerken, wil de PvdA de indruk wekken in vier jaar tijd alweer klaar te zijn om te regeren.

Bos bevestigt dat, 'maar we zijn nog niet klaar'. Een mooi verkiezingsresultaat bij de gemeenteraadsverkiezingen is stap één, zegt hij. Een goede uitslag bij de Kamerverkiezingen is de tweede etappe. 'Het uiteindelijk waarmaken' is stap drie: regeren. De vanzelfsprekendheid waarmee stap drie door Bos wordt genoemd is tekenend. Als Bos ergens niet meer aan twijfelt, is het de vraag of hij de PvdA in 2007 naar een verkiezingsoverwinning kan loodsen. Steeds openlijker zinspeelt hij op zijn rol als toekomstig premier.

Dat is tegelijk ook het risico voor de PvdA. Want hoewel Bos en zijn team graag benadrukken dat de basis van het ogenschijnlijke succes van de partij breder is dan Bos alleen, is Bos nog wel steeds de grote voortrekker. En ook het lijstje lokale talenten wordt maar niet echt langer. Aboutaleb, Den Besten, Hamming, Depla, het zijn namen die al jaren genoemd worden.

Of de PvdA nu klaar is of niet, de peilingen beloven bijna overal een monsterzege. De praktijk leert echter dat juist voor de PvdA de peilingen bij lokale verkiezingen beter zijn dan het resultaat. Het risico bestaat dat een bescheiden winst op 7 maart als een verlies wordt gevoeld en de huidige euforie over de eigen club omslaat in teleurstelling.