Architectuur als snelwegervaring

Bouwwerken langs de A2 bij Utrecht: The Cockpit (ONL Architecten) en The Wall (VVKH Architecten).

Montagefoto van The Wall langs de A2 bij Leidsche Rijn Foto VVKH Architecten VVKH Architecten

Nederland is een nieuwe snelwegervaring rijker. Langs de A2 ter hoogte van Leidsche Rijn trekt de Cockpit, de autoshowroom van Hessing, onweerstaanbaar de aandacht, vooral als die 's avonds verlicht is. Verderop ligt de al even opvallende geluidswal van glas en een sculpturale lint van rood aluminium dat het begin is van The Wall, een groot complex dat in 2008 klaar moet zijn.

Beide gebouwen zijn doelbewust ontworpen om te worden geconsumeerd bij een snelheid van honderd kilometer per uur. Dit zijn niet de gebruikelijke anonieme lelijke dozen naast een bundel infrastructuur, waar het Ruimtelijk Planbureau zich in het vorige week verschenen rapport Bloeiende bermen tegen keerde. Nee, deze objecten geven smoel aan de ruimte naast de snelweg en die als visitekaartjes fungeren voor de gemeente waar ze in liggen. Er zijn wel meer frappante voorbeelden langs de wegen: de glazen kartbaan bij Delft van CPZ architecten, de studentenwoningen in een geluidswal bij Utrecht van Koen van Velzen, en het metalen gebouw voor gereedschapsfabrikant Kinzo in Ede van Snelder en Snelder.

Volgens het RPB vereist iedere locatie een eigen ontwerp; zo beschouwd is de snelweg niet meer de ultieme non-plek, maar een heuse context waar architectuur op moet reageren, net als bijvoorbeeld de historische binnenstad.

Bij de opening waren de autoshowroom en de bijna anderhalve kilometer lange geluidswal waar het onderdeel van is, al het gesprek van de dag. De files namen met ruim zestig procent toe. Op het internetforum van Autoweek toonde vrachtwagenchauffer 'Rayban' zich verheugd: 'Zelfs naast mijn vrachtwagen reden geen auto's omdat men anders de showroom niet kon zien.' 'Buurman' is daarentegen boos: 'Licht uit, of ramen dichtschilderen. Of wegwezen!'

The Cockpit is een soort verdikking in die lange geluidswal, een ontwerp waarmee Kas Oosterhuis en Ilona Lénárd van ONL Architects een prijsvraag wonnen van Projectbureau Leidsche Rijn. Op het bedrijventerrein erachter hebben ze ook een gebouw voor BMW-importeur Ekris ontworpen waarvan de vorm aan de bekende grill van dit automerk herinnert.

Van binnen is de showroom een lensvormige open ruimte, helemaal vrij behalve schuine kolommen onder de bovenverdieping, die er als een balkon in hangt. De gevel bestaat uit een vakwerk van buizen met driehoeken van glas; voor gewenste bolling en kromming in de gevel zijn alle driehoeken verschillend van maat, een technisch huzarenstukje dat alleen mogelijk is dankzij de computer die bestanden direct naar de fabriek kan zenden, het file to factory. Kas Oosterhuis omschrijft deze werkwijze als 'vormgeven aan een toestand van flow'.

Ernaast ligt langs de snelweg een nu nog los geluidsscherm van achthonderd meter lang en bijna dertien meter hoog, de aanzet tot 'The Wall', een ontwerp van Fons Verheijen van VVKH architecten voor een multifunctioneel complex van 60 meter breed en ruim 50.000 vierkante meter groot met horeca, fitness, een bouwmarkt, een woonwarenhuis en een congrescentrum. In de 'rug' van het beest kunnen bezoekers straks parkeren. De geluidswal moest alvast worden gebouwd omdat er al een woonwijk achter ligt en de gemeeente anders claims zou krijgen. De bouw zelf kan pas beginnen als het nieuwe viaduct is aangelegd voor de afslag die tussen de twee gebouwen komt te liggen.

Doet de Cockpit denken aan een slang die een flink stuk prooi heeft doorgeslikt, The Wall heeft veel weg van een grote rode hagedis die zijn kop vijftig meter hoog boven de afslag verheft die het scheidt van de showroom. De snelweg is de gezichtsloze anonimiteit voorbij.