'Slechteriken' tonen sociaal gezicht

'Brussel' laat in de ogen van gedupeerde werknemers banen verdwijnen naar Oost-Europa en verder. Maar Brussel werkt aan zijn sociale gezicht en komt met een steunfonds.

Een dochter van een AEG-werknemer demonstreert voor de met sluiting bedreigde wasmachinefabriek in het Duitse Nuremberg. Foto Reuters Eleven year-old Teresa holds a placard which reads 'Work for Daddy!' during a protest by employees of AEG, the German brand of Swedish appliance maker Electrolux, in front of the AEG plant in Nuremberg December 20, 2005. Electrolux, the world's biggest home appliance maker, will close its plant in Nuremberg at the end of 2007 and will take a 2.3 billion-crown ($416.3 million) charge in the fourth quarter. The closure of the plant, which has 1,750 employees and makes washing machines, dryers and dishwashers, will save Electrolux 50 million euros ($59.44 million) a year from 2008. REUTERS/Alexandra Winkler REUTERS

José Manuel Barroso lijkt er genoeg van te hebben. Europa krijgt ook overal de schuld van. Naar aanleiding van de opwinding in de Europese energiesector zei de voorzitter van de Europese Commissie gisteren: 'Ik zou graag een beroep doen op het verantwoordelijkheidsgevoel van politici om nationale of nationalistische retoriek te vermijden. Met een nationale aanpak kunnen de we de uitdagingen niet te lijf gaan.'

De wereld verandert. Banen verdwijnen. Naar Oost-Europa, of nog verder naar het oosten. 'Brussel' heeft het vaak gedaan in de ogen van de werknemers die demonstreren, zoals deze week bij bierbrouwer InBev in het Belgische Leuven of bij de fabrikant van huishoudelijke artikelen AEG in het Duitse Neurenberg.

Maar Brussel werkt aan zijn sociale gezicht. Gisteren besloot de Europese Commissie formeel tot het instellen van een 'globaliseringsfonds'. 'Als een teken van solidariteit van de velen die profiteren van open grenzen, met hen die plotseling hun baan verliezen.'

Er komt jaarlijks 500 miljoen euro beschikbaar voor dat fonds. Dat geld zal niet naar regeringen gaan, maar naar ontslagen werknemers. Die kunnen het gebruiken om ander werk te zoeken, om zich te laten omscholen of om hun uitkering tijdelijk aan te vullen.

Minder woorden, meer daden. Dat is het streven van de Europese Commissie sinds het Franse en Nederlandse 'nee' tegen de grondwet vorig voorjaar. Europa, vindt Barroso, moet laten zien wat het betekent voor burgers. Het globaliseringsfonds past daar mooi in.

Maar past het ook bij een andere populaire Brusselse doelstelling: het streven naar subsidiariteit? Kan Europa het helpen van werkzoekenden niet beter overlaten aan het regionale arbeidsbureau?

Het fonds is niet zo zeer een economisch, alswel een politiek instrument. Dat erkent ook de Commissie. Barroso: 'Het is nu veel te makkelijk voor nationale politici om steeds te zeggen: wij zijn de goeden en Europa, dat zijn de slechteriken. We willen in Europa laten zien dat we ons zorgen maken over mensen.'

En een Duitser die zijn baan verliest aan een Pool, kan die ook geld krijgen uit het fonds? Is dat ook globalisering? Nee, zei Barroso, dat is géén globalisering. 'Het gaat er om de werkgelegenheid in Europa als geheel te bevorderen.'

Maar dat betekent niet dat West-Europese landen geen beroep kunnen doen op het fonds. Aanvragen moeten worden ingediend door lidstaten. Dat kan wanneer er sprake is van duizend ontslagen in een bedrijf (inclusief de toeleveranciers). Of wanneer er duizend banen worden geschrapt in een sector. In beide gevallen moet de lidstaat aantonen dat er werkgelegenheid verdwijnt naar landen buiten de EU.

Per werknemer zou het gaan om bedragen van ongeveer 10.000 euro, denkt de Europese Commissie. Dat betekent dat jaarlijks zo'n 50.000 werknemers een beroep zouden kunnen doen op het fonds. Het plan wordt goedgekeurd door de Europese regeringsleiders en door het parlement dan kan het in werking kunnen treden op 1 januari 2007.

Critici vragen zich af of het fonds wel enig economisch effect zal hebben. Een half miljard euro is immers niet veel op Europese schaal. VVD-Europarlementariër Toine Manders vindt het 'pure symboolpolitiek'. 'De Europese Unie moet geen sociaal beleid voeren', zegt hij. Eurochambres, de Europese koepel van Kamers van Koophandel, spreekt in een verklaring van 'een vergissing'. 'Dit fonds zou de indruk kunnen wekken dat we Europa kunnen beschermen tegen de rest van de wereld. Dat kunnen we niet.'