Minos-cultuur kende spiraal Archimedes

Muurschilderingen op het Griekse eiland Thera (nu Santorini), uit 1650 v.Chr., bevatten verrassend nauwkeurig geconstrueerde meetkundige figuren, waaronder de bekende 'Spiraal van Archimedes'.

De 3650 jaar oudde spiraal van Archimedes, uit Akrotiri op Thera

Dit betekent dat meer dan duizend jaar voor de Grieken de Minoïsche beschaving onverwacht ver gevorderd was in de meetkunde. Uit de nauwkeurigheid van de spiralen zijn aangebracht leiden onderzoekers af dat de Minoërs in staat moeten zijn geweest om hoeken via meetkundige constructie in tweeën te delen. Uit de Minoïsche tijd zijn maar weinig geschriften bekend, en al helemaal geen wiskundige verhandelingen.

Bijzonder aan de figuren is dat het om paren tegengesteld lopende 'spiralen van Archimedes' gaat. Bij dit type, dat voor zover bekend niet in de natuur voorkomt, neemt de afstand tot het centrum geleidelijk (lineair) toe, wat resulteert in 'evenwijdige' windingen. Aanvankelijk dachten archeologen dat de Minoïsche spiralen 'uit de hand' geschilderd waren.

Nader onderzoek van een team Griekse wiskundigen en informatici van de Technische Universiteit Athene, gepubliceerd in het februarinummer van het tijdschrift Archaeometry, heeft nu uitgewezen dat deze spiralen binnen een marge van een derde millimeter de ideale Archimedes-vorm volgen. Kennelijk bezaten de Minoïsche decorateurs praktische geometrische kennis om dit type spiralen met verbluffende nauwkeurigheid te schilderen.

De tegengesteld lopende spiralen hebben elk een diameter van 32 cm. Ze hebben zwarte contouren en tussen de windingen bevinden zich rode stippen. De Griekse onderzoekers denken dat de spiralen zijn aangebracht met behulp van een sjabloon.

De rode stippen verraden waarschijnlijk hoe de spiralen zijn geconstrueerd. Eerst werd een groot aantal concentrische cirkels met gelijke onderlinge afstand getekend. Vervolgens werden stralen aangebracht met gelijke onderlinge hoek. Lopend langs de binnenste cirkel en bij iedere straal een stap naar buiten springend, vormt zich een spiraal van Archimedes.

De locaties van de rode stippen, zo ontdekten de onderzoekers, liggen bijna exact op die sprongpunten, uitgaande van een verdeling in 48 segmenten.

De figuren zijn aangetroffen bij een opgraving in Akrotiri, een nederzetting aan de zuidkust van Thera. Rond 1650 v.Chr. vond op het Egeïsche eiland een vernietigende vulkaanuitbarsting plaats die het oppervlak volledig in de as legde en zo een einde maakte aan de Minoïsche beschaving.

De complete compositie is zo'n 40 m2 groot - met ook driehoeken, maansikkels en ruiten. De restauratie is in volle gang.