Ophef studie 'vuile oorlog' Mexico

Een uitgelekte studie over Mexico's 'vuile oorlog' trekt harde conclusies. Of er nu een einde komt aan de straffeloosheid, is evenwel de vraag. Het rapport moet nog worden 'geredigeerd'.

Het Mexicaanse leger heeft vanaf midden jaren '60 tot begin jaren '80 honderden burgers vermoord, verkracht en gemarteld. Misdaden begaan in opdracht van het allerhoogste gezag, de president. Dit staat in een voorlopige versie van een zondag uitgelekt overheidsrapport over deze 'vuile oorlog'.

Het rapport beschrijft doodsvluchten waarbij het leger ontvoerde 'subversieven' uit vliegtuigen in de Stille Oceaan gooide. Het toont aan dat leger en politie moordden met voorbedachte rade tijdens twee bloedig neergeslagen studentenprotesten, in 1968 en 1971. In opdracht van vier opeenvolgende presidenten 'verdwenen' tegenstanders van de heersende partij, de PRI, aldus het rapport.

De gruwelijkste misdaden werden begaan tijdens het presidentschap van Luis Echeverría (1970-1976). De onderzoekers besteden uitgebreid aandacht aan een legercampagne in de staat Guerrero. De zuidelijke kuststaat was destijds de thuisbasis van marxistische guerrilleros.

Het leger pleegde er in 1970 'ware genocide' door de bevolking uit te hongeren, stelt het rapport. Bovendien werden in Guerrero enkele bergdorpjes uitgemoord. Mannen en jongens werden ter plekke geëxecuteerd, vrouwen en meisjes verkracht. Anderen werden vastgezet op legerbases, 'concentratiekampen', aldus het rapport. Daar werden ze geslagen, kregen ze elektroshocks en werden ze gedwongen benzine te drinken.

Aan de hand van vrijgegeven militaire memo's leggen de onderzoekers een direct verband tussen de moordende soldaten in Guerrero, het ministerie van Defensie en Los Pinos, het presidentieel paleis. Het was een 'strategie die niet mogelijk was zonder de uitdrukkelijke toestemming van de president', aldus het rapport.

Tegen ex-president Echeverría (83) zijn de afgelopen jaren reeds verscheidene processen gevoerd. Genocide-aanklachten wegens het bloedig neerslaan van de studentenprotesten strandden vooralsnog op juridisch getouwtrek met het Hooggerechtshof. Nabestaanden zien de bejaarde met zijn broze gezondheid liefst zo snel mogelijk veroordeeld. Ze hopen dat de nu vrijgegeven documenten veroordeling dichterbij brengen.

In vergelijking met andere Latijns-Amerikaanse landen verwerkt Mexico zijn 'vuile oorlog' relatief laat. Althans, op officiële wijze. Tot 2000 was het land de facto een éénpartijstaat. De kandidaten van de PRI wonnen ruim 70 jaar lang de presidentsverkiezingen, vaak geholpen door grootscheepse fraude. In 2000 kwam deze 'perfecte dictatuur' ten val met de verkiezingswinst van Vicente Fox.

Een jaar na Fox' aantreden leek Mexico de staatsterreur te gaan vervolgen. Fox benoemde hiertoe een Speciale Aanklager. Naast het voeren van processen, kreeg deze Ignacio Carrillo Prieto de opdracht een zogenaamd Witboek op te stellen. Het gelekte rapport is een vroege versie hiervan.

Het Witboek liet Carrillo schrijven door een team van 27 onderzoekers, onder wie historici, voormalige studentenleiders en ex-medestanders van de slachtoffers. In december leverden zij hun werk in bij Carrillo. Hij bleek echter niet tevreden. Goedkeuring van Fox voor publicatie bleef eveneens uit. Hierop lekten de auteurs de studie naar enkele Mexicaanse schrijvers. Zondag publiceerde het blad Eme-Equis een uitgebreide analyse over het bloedbad in Guerrero. Op de site (www.eme-equis.com.mx) is sindsdien het volledige document voor elke Mexicaan te raadplegen.

Carrillo stelde maandag dat de studie onvolledig is: er is te weinig aandacht voor misdaden van de rebellen. Ook viel hij over het gekleurde taalgebruik. Volgens hem zal het rapport nog 'geredigeerd worden, niet afgezwakt'. De term 'concentratiekamp' zal bijvoorbeeld uit de tekst verdwijnen.

Fox, die na de verkiezingen van aanstaande juli vertrekt, liet gisteren een woordvoerder reageren. 'We kunnen geen voorlopige versie goedkeuren, waar nog niet is over gesproken en die nog niet is geredigeerd.' Binnen een paar weken zou Carrillo nu een definitieve versie aan Fox presenteren.

Nabestaanden van de slachtoffers reageerden de afgelopen dagen gemengd. Enerzijds zeiden ze weinig hoop te hebben dat Fox en Carrillo zich - met dit Witboek in de hand - zullen inzetten voor een snelle veroordeling van bijvoorbeeld Echeverría. Anderzijds toonden ze zich tevreden met de openbaarmaking van de tot nu toe geheime militaire documenten. 'We hopen dat deze niet verloren gaan en dat de schuldigen op een dag veroordeeld zullen worden.'