Geplukt nieuws

Via zes kanalen heeft het Nederlandse publiek op internet 900.000 uur naar de Olympische Winterspelen gekeken. Meer dan 102 mensjaren, dag en nacht. Een mooi resultaat. Veel mensen bekeken de Winterspelen op het scherm van hun pc, op het werk, meldde deze krant. Een voorbereiding op het wereldkampioenschap voetbal, deze zomer in Duitsland. Als er niets tussen komt, zal aan het einde blijken dat alle records opnieuw zijn gebroken: van de verkoop van alle hyperapparatuur tot de kijkcijfers.

Was het ook mogelijk, via Google naar de wedstrijden te kijken? Op het gebied van sport ben ik totaal ondeskundig en daaraan wil ik niets veranderen. Het beste zou het volgens mij zijn als in alle sporten alle partijen altijd gelijk eindigden. Maar ik besef wel dat dit juist niet de bedoeling is. En dan kan het heel verkeerd aflopen. Vechten. Bedreigingen met de dood, zoals bondstrainer Dick Advocaat overkwam na een verkeerde beslissing in 2004, tijdens het EK voetbal in Portugal. Als de sport razernij baart, wordt het een ander soort nieuws.

Brengt Google ook sport? Sinds korte tijd heeft de mondiale zoekmachine een nieuwsdienst , news.google.nl, waarop zonder toestemming van de bronnen een selectie uit het nieuwsaanbod van ongeveer 400 kranten en omroepen wordt gepubliceerd. Daar zal zeker sportnieuws bij zijn. De uitgevers waarderen het initiatief niet. In België zijn ze naar de rechter gegaan, in Nederland beraden ze zich nog, het Franse persbureau AFP heeft vorig jaar schadevergoeding geëist voor het ongevraagd doorsluizen van foto's en berichten.

Waar maken jullie je druk over, is het verweer van Google. Het 'indexeren' van nieuwsbronnen is toegestaan. De marketingmanager Sidney Mock van Google Benelux, geciteerd in deze krant, zei dat toestemming niet nodig is als het niet om berichten van persbureaus gaat: 'Wij presenteren nieuws als zoekresultaat. Wij publiceren het nieuws uit de gevonden bronnen niet, maar leiden er alleen maar naar door. Dat genereert alleen meer bezoekers naar de desbetreffende nieuwssites. Op Google News wordt niet geadverteerd. Ik zie dus niet in wat het bezwaar hiertegen kan zijn.'

Ik probeer het uit te leggen. Het nieuws van 1 maart is dat de 18-jarige Kosovaarse Taïda Pasic hier geen eindexamen kan doen, omdat ze van minister Verdonk binnen 28 dagen het land moet verlaten. Aan deze beslissing is veel voorafgegaan. Er is een zaak-Pasic ontstaan, met protesten, rechtszaken. Haar verhaal is nog niet afgelopen. Op Google tikte ik Pasic in, kreeg ongeveer 56.200 hits. Verdonk: ongeveer 641.000 hits. Aan de legaliteit van de voetballer Salomon Kalou ontbreekt ook iets, zodat hij misschien niet kan helpen Oranje deze zomer het wereldkampioenschap te bezorgen. Google te hulp geroepen: ongeveer 245.000 zoekresultaten, binnen 31 seconden.

Daar begin je niet aan. Je klikt verder, komt terecht bij een andere faciliteit van Google, 'Nu Nieuws' waarin de feiten tot een half uur geleden zijn bijgewerkt. Heel handig. Maar het wordt door de zoekmachine bij elkaar gesprokkeld uit de kranten, de radio en televisie die door het publiek en de adverteerders in stand worden gehouden. In tijdschriftenwinkels zie je mensen die een krant helemaal uitlezen, dan niet kopen maar enigszins verfrommeld in het rek terugzetten. Die stelen het nieuws. Voorzover ik kan zien, doen de zoekmachines dat op wereldschaal. En wij plukken het dan weer van het web. Wat je op het web hebt gevonden en gebruikt, heb je niet gestolen maar geplukt.

Er zijn een paar principiële verschillen tussen de krant, de radio en de televisie aan de ene en de zoekmachine aan de andere kant als nieuwsbron. Ten eerste hebben de oude media kapitalen aan kennis, ervaring en techniek in hun producten geïnvesteerd. Een dagblad dat die naam verdient, ontstaat niet zo maar, het komt degenen die het maken niet iedere dag aangewaaid. De redactie is een vriendenclub, of een orkest, een elftal. Men vertrouwt elkaar, weet wat men doet. Uit de dagelijkse praktijk ontstaat de signatuur van de krant, een concert van nieuws, analyse, reportage, achtergrond, mening - dit alles in een duurzame verhouding tot de lezers. Althans, zo hoort het te zijn. Als in een traditioneel medium per ongeluk of te kwader trouw iets wordt geplukt, noemen we dat plagiaat.

Nieuws is altijd een verbruiksartikel geweest, en een machtsmiddel. Wordt het door internet, de zoekmachines, de weblogs tot het nieuwste product in de consumptiecultuur bevorderd, en tegelijkertijd, aan alle censuur onttrokken, als machtsmiddel tot nul teruggebracht? Die stelling wordt in uiteenlopende toonaarden door de gelovigen van internet verdedigd. Ik denk dat nieuws in beginsel vrij is, maar dat het pas zijn betekenis krijgt als het in zijn verband wordt gezet en begrepen. En hoe vervelend en misschien weerzinwekkend dat ook voor de mensen van de zoekmachines en de bloggers mag klinken, daar heb je vakmensen voor nodig. Beroepskrachten die de verhoudingen en de voorgeschiedenis kennen, weten wat de personen in het drama waard zijn; en aan de andere kant een publiek dat op de hoogte is en dus begrijpt wat er staat.

Daarop - dat veronderstellen we tenminste - is onze democratie gebaseerd. Een alternatief is het plukken van en uit de zoekmachine, eventueel gevolgd door de hype van de dag.