'Amerika wordt een bananenrepubliek'

Ex-CIA-agent Robert Baer schreef het boek waarop de film 'Syriana' is gebaseerd: 'De CIA haat mijn boek. Je zou kunnen zeggen dat ik gevaarlijk ben omdat ik gelijk heb gekregen.'

Robert Baer ( Foto Reuters U.S. author Robert Baer attends news conference to present his out of competition film 'Syriana' at the 56th Berlinale International Film Festival in Berlin February 10, 2006. The gritty reality Berlin's film festival prides itself on bringing to the screen blends with Hollywood glamour on Friday when Oscar nominee George Clooney takes his political thriller "Syriana" to Europe. REUTERS/Christian Charisius REUTERS

Het sneeuwt in Berlijn. Maar net niet genoeg om voetsporen op de stoep achter te laten. Dit is het decor van The Spy Who Came in From the Cold. Of van Confessions of a Dangerous Mind, het regiedebuut uit 2002 van acteur George Clooney, waarin hij Rutger Hauer als een ouderwetse spion uren bij de Berlijnse Muur op een contactpersoon laat wachten. In de thriller Syriana speelt Clooney nu zelf een spion. Een naar het leven getekende. De film is gebaseerd op de memoires van ex-CIA-agent Robert Baer: See No Evil: The True Story of a Ground Soldier in the CIA's WAR against Terrorism (2002).

Robert Baer bracht zo'n twintig jaar in het Midden-Oosten door. Hij verliet de dienst teleurgesteld nadat hij naar Irak was gestuurd om een aanslag op Saddam Hussein te ondersteunen en bij terugkomst merkte dat hij van de ene op de andere dag persona non grata was geworden.

Baer: 'Ik ben opgegroeid binnen de CIA. Ik had idealen. En op een dag kom je terug in Amerika en merk je dat je land veranderd is. Het begon ermee dat ik ontdekte dat de mensen in de olie-industrie betere contacten hadden en meer informatie over hoe het in het Midden-Oosten toegaat dan de CIA. Dan zie je dat de geheime diensten nauwelijks nog investeerden in mensen in het veld. De CIA was een bureaucratische dienst geworden. Bijna niemand sprak nog Arabisch. Ik kan het niet hard maken, maar ik durf te beweren dat 9/11 voorkomen had kunnen worden als de CIA meer mensen in het veld had gehad.'

Is er voor u iets veranderd sinds de publicatie van uw boeken en de première van Syriana?

'Wanneer zie je nu een Amerikaanse film met een Arabische held in de hoofdrol? Ik denk dat Prins Nasir [die oliegelden in zijn land wil investeren, DL] de eigenlijke held van de film is. De film sluit geen compromissen. Het is een arthouse film. Ik weet niet of hij een groot succes kan worden in Amerika. De VS kun je zo langzamerhand niet meer begrijpen, zonder je te realiseren dat het land in een bananenrepubliek aan het veranderen is. De alledaagse corruptie en zelfs de corruptie op verkiezingsniveau doen niet onder voor die in wat wij een Derde Wereldland noemen.'

Maken deze uitspraken u tot een gevaar voor de CIA?

'De CIA haat mijn boek. Je zou kunnen zeggen dat ik gevaarlijk ben omdat ik gelijk heb gekregen. Maar dat gelijk is ook een vorm van bescherming. Wat kan je nu beter overkomen dan dat je boek verfilmd wordt met George Clooney in de hoofdrol? Als ik geen gelijk had gekregen, hadden ze kunnen zeggen dat ik een verbitterde, boze ex-agent was. Dan was ik alleen maar een ergernis geweest.'

U kent het Midden-Oosten goed. Wat zou u als eerste doen in de zogeheten 'strijd tegen het terrorisme'?

'Voor militaire of diplomatieke oplossingen is het eigenlijk te laat. Ik heb altijd gezegd dat er meer Arabisch sprekende agenten moesten komen, maar ik zie niet wat die nu nog zouden kunnen doen. Hoe meer onschuldige moslims door Amerikanen worden vermoord, hoe sneller het vuur zich zal verspreiden.

'De enige oplossing is economisch. Er moet een groene revolutie komen. Verhoog de olieprijzen met 5 dollar per vat. Investeer dat geld in mensen, in de infrastructuur in het Midden-Oosten. Maar de State of the Union-speech van Bush over de verslaving aan olie van de Amerikanen was volkomen vals. We subsidiëren nota bene de productie van Hummers! Op de dag dat Bush die speech hield werden de subsidies voor alternatieve brandstoffen ingetrokken.'

In 'Syriana' zien we hoe er voor Pakistanen in Dubai die werkeloos worden bijna niets anders op zit dan zich aan te sluiten bij extreme moslimgroeperingen en zelfmoordterrorist te worden. Hoe realistisch is dat?

'Voor de BBC heb ik net de serie The Cult of the Suicide Bomber gemaakt. Zelfmoordterroristen maken een rationele afweging. Dat heeft niets met religie of politieke ideologie te maken. Het gaat niet eens over maagden. Dat is een mythe. Dat geloven ze zelf niet eens. De redenering is wanhopig: als ik dan toch van armoede of in een oorlog moet sterven, dan kan ik net zo goed iemand meenemen. In Iran heb je een heel kerkhof gewijd aan zelfmoordmartelaars. De cultus is daar begonnen, tijdens de Iraans-Iraakse oorlog. Het stomste wat Amerika nu zou kunnen doen is een oorlog in Iran beginnen. Daar staan tienduizenden jonge mannen klaar om te sterven. Wat dat betreft is er geen verschil tussen christenen en moslims: ze geloven allebei in de Apocalyps. En er zijn te veel mensen die denken dat we die dan maar een handje moeten helpen.'