'Raadsverkiezingen zijn geen landelijke barometer'

Volgende week kiezen Nederlanders hun lokale politici. De uitkomst zegt niets over de landelijke verkiezingen van volgend jaar. Politici redeneren peilingen naar zich toe.

Het is niet mogelijk op basis van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart conclusies te trekken over de verhoudingen op het niveau van de landelijke politiek. Met een ferm 'Geen landelijke interpretaties mogelijk' neemt beroepspeiler Maurice de Hond in elk geval vast een voorschot op de uitslagenavond. Landelijke opiniepeilingen geven volgens De Hond een betere indruk van de voorkeur van de kiezer als er nu Tweede-Kamerverkiezingen gehouden zouden worden.

De Hond verzorgt de peilingen voor de NOS. De raadsverkiezingen hebben volgens hem geen voorspellende waarde omdat er twee landelijke verkiezingen waren na de vorige raadsverkiezingen (met grote verschuivingen). Ook verstoren de lokale partijen (in 2002 de grootste stroming) het beeld danig en zijn er landelijke partijen (zoals de Groep Wilders) die lokaal niet meedoen.

De Honds relativering van het belang van de lokale verkiezingsuitslagen is verfrissend. Want hoewel De Hond zijn eigen peiling dus meer waarde toekent dan de lokale uitslagen, valt er wat voor te zeggen om voorzichtig te zijn met interpretaties van peilingen en uitslagen.

Ondanks de relativeringen heerst de peilingenkoorts ook bij deze verkiezingen als nooit tevoren. Lokale peilingen, landelijke peilingen en stemadviezen buitelen dagelijks over elkaar heen, met de voorspelbare reacties van de politici daarbij. Meest zichtbaar is de wekelijkse politieke barometer van NOVA/Den Haag Vandaag. Die wordt door Interview/NSS gemaakt, maar heeft weinig te maken met de raadsverkiezingen. De barometer bepaalt echter wel de verwachtingen die politici, pers en publiek hebben van de komende uitslag. Van de PvdA van Wouter Bos, die al jaren flink in de plus staat, wordt op basis van de landelijke peiling veel verwacht, de VVD staat landelijk op verlies en dat is ook de verwachting voor de lokale verkiezingen.

De vraag is of dat beeld waarheid zal worden. Als, zoals De Hond zegt, de lokale uitslag niet vertaald kan worden naar landelijke resultaten, dan kan de landelijke peiling omgekeerd niet lokaal worden geïnterpreteerd.

Opiniebureaus peilen daarom ook lokaal. Interview/NSS heeft afgelopen weekend in opdracht van het Algemeen Dagblad in tien gemeenten (waaronder Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) de voorkeur van de kiezers gepeild. Gevraagd naar wat de Rotterdammers op 7 maart gaan stemmen zegt 35,6 procent PvdA te zullen stemmen (goed voor 17 zetels in de raad), 25,5 procent kiest voor Leefbaar Rotterdam (12 zetels) en 1,5 procent kiest voor D66 (dat daarmee geheel uit de raad zou verdwijnen). Ook TNS-Nipo peilde vorige week in Rotterdam en kwam met nog grotere verschuivingen. Leefbaar zou 13 zetels overhouden (26,3 procent), terwijl de PvdA naar 21 zou stijgen (41,5 procent). D66 verdwijnt ook bij TNS-Nipo uit de raad.

Op basis van die lokale peilingen zijn er wel wat inschattingen te maken voor de verkiezingen volgende week. Zo zal de opkomst vergelijkbaar zijn met die van vier jaar geleden (toen 57,7 procent). Grote verliezers zullen naar verwachting de leefbaren worden. In Utrecht en Rotterdam bijvoorbeeld leveren beide partijen volgens de peilers fors in, dat beeld zal landelijk waarschijnlijk hetzelfde zijn. Daarvan zou, volgens De Hond althans, de VVD lokaal kunnen profiteren. Winst wordt voorspeld voor de PvdA, die in 2002 flink onderuitging. Maar het blijven peilingen.

Een andere graadmeter die mogelijk iets zegt over de komende verkiezingsuitslag is de stemwijzer. Het Instituut voor Publiek en Politiek vult inmiddels zeventig lokale stemwijzers, allemaal toegankelijk via www.stemwijzer.nl. Aan de hand van dertig 'stellingen-op-maat' (waarop eens, oneens of neutraal kan worden geantwoord) krijgt de zwevende kiezer een advies. De stemwijzer geeft een beeld van waar de verkiezingen over gaan. Kwesties als het al dan niet slopen van de Zwarte Madonna (Den Haag), het mogelijk verdwijnen van Coffeeshop Heaven bij de Waterpoort (Sneek) en de gemeentelijke steun voor professionele sportverenigingen zoals de BVO Fortuna (Sneek) moeten de kiezer een handje helpen.

In Rotterdam zijn inmiddels bijna 19.000 adviezen verstrekt en daar komt Leefbaar Rotterdam met 3.623 (bijna 20 procent procent) adviezen als grootste uit de bus. Op basis van de adviezen zou D66 de tweede partij in Rotterdam worden (2.408 adviezen, 13 procent) en Nieuw Rechts van Michiel Smit de derde (1.884 adviezen, 10 procent). De PvdA eindigt ergens onderaan met 872 verstrekt adviezen (5 procent). Bekend is echter dat de door de stemwijzer uitgebrachte adviezen meestal sterk verschillen van de uitslagen.

De Hond voorspelt alvast dat alle partijen de uitslag zo zullen interpreteren dat zij winst hebben geboekt. Hij feliciteert ze dan ook bij voorbaat 'van harte met hun eigen zege'. Want hoewel peilingen dan niet zaligmakend zijn bij het voorspellen van de uitkomst, geven ze de partijen de mogelijkheid hun eigen referentiepunt te kiezen. De uitslag van de vorige verkiezingen, de landelijke peiling of de peiling van deze week.