Machtsvertoon uit patriottisme

Op een zaterdagmiddag gaf de Franse regeringsleider Europa les in Franse machtspolitiek. De topmannen van de fusiepartners Suez en GdF stonden er gedwee bij.

In Parijs ontrolde zich dit weekeinde een scène die herinneringen opriep aan de Franse nationalisatiegolf onder president Mitterrand, 25 jaar geleden. In de hal van zijn paleis verscheen op zaterdagnamiddag de premier. Op een plotselinge persconferentie kondigde hij persoonlijk de fusie aan tussen twee grote energiebedrijven.

En terwijl de regeringsleider, Dominique de Villepin, zo met één gebaar de Franse - en Europese - industriële verhoudingen wijzigde, stonden de topmannen van de betrokken bedrijven er gedwee en stilletjes naast. Niet alleen Jean-François Cirelli van Gaz de France (GdF), dat nog voor 80 procent in handen van de Franse staat is. Maar ook Gérard Mestrallet, bestuursvoorzitter van de Frans-Belgische energiegroep Suez, die geheel en al privaat is.

Die indruk van politiek machtsvertoon werd nog versterkt door het haastige verloop van het permanente overleg dat Mestrallet en Cirelli sindsdien voeren om de fusie voor te bereiden. Alles lijkt door elkaar te lopen. De gebruikelijke persconferentie van de bedrijven moest vanmiddag nog volgen, terwijl de modaliteiten van de fusie één voor één naar buiten druppelen. Zo is inmiddels duidelijk dat - om juridische redenen - het kleinere GdF Suez opslorpt in plaats van andersom. En de fusie krijgt pas haar beslag in de tweede helft van dit jaar - als de aandeelhouders en Brussel meewerken (zoals de Fransen verwachten).

Maar het eerste belang van deze verrassingsfusie lijkt politiek. En uit de bewogen debatten die sinds zaterdag binnen en buiten Frankrijk op gang zijn gekomen, blijkt dat het in dat opzicht geen 1981 meer is.

Ten eerste gaat het nu niet om een nationalisering, maar om een privatisering. En wel een die in Frankrijk tot heftig verzet van de oppositie en de vakbonden leidt. Nog in augustus 2004 bepaalde een nieuwe Franse wet dat het staatsbelang in GdF niet onder de 70 procent mag dalen. Maar door de fusie met Suez daalt het Franse staatsbelang tot ongeveer 34 procent, een blokkerend minderheidsbelang. De fusie kan dus pas haar beslag krijgen als de Franse wet is veranderd.

Ten tweede heeft Villepin - des te meer door zijn nadrukkelijke persoonlijke inmenging - een nieuwe golf van protest in de Europese hoofdsteden opgeroepen tegen zijn toch al omstreden politiek van 'economisch patriottisme'. Niet alleen in Italië. Ook in België schrijven kranten nu dat het Belgische ministerie van Energie voortaan in Parijs zit. De Franse staat zal door de fusie immers zeggenschap krijgen over de kerncentrales van Electrabel, in handen van Suez.