Leve de langzame tijd

De huiskamer van de toekomst staat vol met onzichtbare apparatuur, draadloos bediend via stem of beweging. Slimme apparaten, intelligent en interactief, omringen de mens van de toekomst. Ze 'begrijpen' de gebruiker en handelen naar zijn behoeften. Sociale contacten worden onderhouden via breedband internet en informatie is flitsend snel beschikbaar.

Prachtig toch?

Tellegen: 'Ik zal de laatste zijn om te ontkennen dat we technische vernieuwingen nodig hebben. Om milieuproblemen op te lossen, om de groeiende wereldbevolking een bestaan te bieden. Maar waarom is er absoluut geen kritische reflectie over de voor- en nadelen van al die technische ontwikkelingen in je eigen huis? Dat Huis van de Toekomst in de Bijlmer zit vol veiligheidssnufjes. Als je je eigen huis in wilt, moet je al zowat je DNA-profiel laten checken. Je wordt toegesproken door mechanische stemmen, alles is geautomatiseerd. 's Morgens zie je op de scheerspiegel je afspraken voor die dag en het programma van je kinderen. Die spiegel corrigeert ook de kinderen als ze niet lang genoeg tanden poetsen. Als je naar muziek luistert, pauzeert die automatisch als je naar de wc moet en daarna speelt hij weer verder'

Je bent toch niet verplicht om zulke spullen aan te schaffen?

'Het idee dat de markt vanzelf corrigeert, is een misverstand, een overtrokken idee van de autonome burger die precies weet wat hij nodig heeft en geen confrontatie met anderen nodig heeft. Als je alles via informatica te weten kunt komen en voor alles op knoppen kunt drukken, hoef je nooit meer naar de buurvrouw om een pakketje op te halen. Als je boodschappen automatisch worden thuisbezorgd, hoef je niet meer naar de winkel. Al die technische innovaties hollen ons sociale leven uit, nemen de noodzaak weg om ooit nog de hulp van anderen in te schakelen. Dat gaat ten koste van je sociale vaardigheden. En als je nooit meer uit je stoel hoeft, word je zwaarlijvig.'

Een kopje suiker lenen bij de buurvrouw? Bent u niet te nostalgisch?

'Sommige innovaties bieden voordeel. De technologische vooruitgang heeft de huisvrouw geëmancipeerd. E-mail maakt minder inbreuk dan de telefoontjes die het werk voortdurend onderbreken. Maar het idee dat je permanent per mobiele telefoon bereikbaar moet zijn, staat mij bijzonder tegen. Ik heb 20 jaar veel in mijn eentje door Oost-Europa gereisd. Dan was je gewoon weg. Ik moet er niet aan denken dat ik op die reizen alsmaar voor iedereen bereikbaar was geweest.

'Die voortdurende druk om al fietsend en wandelend steeds maar bereikbaar te zijn heeft op den duur ongetwijfeld negatieve gevolgen. En als je je mobieltje uitzet, krijg je het verwijt dat je weer zo slecht bereikbaar was, die druk neemt toe. Maar de menselijke geest heeft behoefte aan 'langzame tijd', tijden waarin niemand je lastigvalt, zodat je rustig kunt nadenken.'