Oeganda kiest met Museveni voor veiligheid

De Oegandese president Yoweri Museveni heeft de verkiezingen van vorige week donderdag met 59 procent van de stemmen gewonnen. Oppositie en donorlanden vrezen dat hij nog minder democratisch zal worden.

Veiligheid is van het hoogste belang voor de Oegandezen. Daarom hebben ze Yoweri Museveni die al twintig jaar aan de macht is, herkozen als president.

Vergeleken met de vorige verkiezingen stemden meer stadsbewoners en jongeren op oppositiekandidaat Besigye. Maar op het platteland koos de bevolking voor de zekerheid van Museveni. De boeren zijn nog niet vergeten dat Museveni in 1986 een eind heeft gemaakt aan het geweld van regeringsmilitairen. Museveni presenteerde zich tijdens de campagnes als de enige die het leger onder controle kan houden.

De belangrijkste kritiek op president Museveni was dat hij arrogant, autoritair en corrupt is geworden. Met leedvermaak herinneren zijn tegenstanders hem aan zijn uitspraak twintig jaar geleden: 'Het probleem van Afrika en van Oeganda in het bijzonder is dat leiders te lang aan de macht blijven.'

Augustine Ruzindana behoorde tot het groepje rebellen dat met Museveni in 1980 de bush in trok en een guerrilla tegen de regering begon. Drie jaar geleden brak hij met zijn vriend van weleer toen Museveni de grondwet liet wijzigen om langer aan de macht te kunnen blijven. Ruzindana verloor bij de parlementsverkiezingen die vorige week donderdag tegelijkertijd met de presidentsverkiezingen werden gehouden, zijn zetel aan Janet, de echtgenote van de president, een wedergeboren christen die onthouding predikt in de strijd tegen aids.

Ruzindana koestert weinig hoop dat de president zich na de verkiezingen verzoenend gaat opstellen. 'Met een nieuw mandaat zal Museveni nog minder democratisch worden', voorspelt hij. 'Er bestaan nu nog mogelijkheden om de presidentiële macht te controleren. Maar hij is al begonnen de rechterlijke macht te beïnvloeden door kwalificaties van rechters te verlagen.'

Voor het eerst in een kwart eeuw werden de verkiezingen gehouden met een meerpartijenstelsel. Dat had op de uitslag geen invloed. Integendeel: de IPC en de DP, oude politieke partijen die ontstonden voordat Museveni op het toneel verscheen, werden weggevaagd. De enige presidentskandidaten van belang waren Museveni en Besigye, beiden van de uit de guerrilla voorgekomen Nationale Verzegsbeweging (NRM). De verkiezingen van 2001 en van vorige week hebben getoond dat beiden op een fervente aanhang kunnen rekenen. Oeganda's politieke toneel is verdeeld geraakt tussen de facties van de uiteengevallen NRM.

Museveni en Besigye hebben elkaar te vuur en te zwaard bestreden. Een soap opera die soms obscene vormen aannam. Als guerrillastrijders hokten ze ooit samen als kameraden. Zo kon het gebeuren dat Winnie Byanyima in de bushdagen het bed deelde met Museveni maar later trouwde met Besigye. Nadat Museveni Besigye eind vorig jaar had laten aanklagen wegens verkrachting en terrorisme, dreigde Winnie te onthullen hoeveel buitenechtelijke kinderen de president had.

'Ik ga niet opnieuw in ballingschap. Ik blijf om de beschuldigingen aan te vechten', zegt Besigye resoluut. 'Na de verkiezingen in 2001 werd ik bijna ontvoerd. Ik belde direct een FM-station en dat zond live uit hoe soldaten mij probeerden te ontvoeren. Daarom mislukte het. Ik vrees voor mijn leven.' Hij ziet de toekomst voor Oeganda somber in. 'Museveni wil alles controleren. Oeganda heeft een regering van alle groepen en partijen nodig om de idealen van de guerrillastrijd nieuw leven in te blazen.'

De verkiezingsuitslag brengt de donorlanden in problemen. Zij prezen hem jarenlang als toonbeeld van een nieuwe generatie Afrikaanse leiders. Inmiddels zijn ze de hoogmoedige Museveni en de corruptie in Oeganda meer dan beu. De donoren die meer dan de helft de staatsbegroting betalen, zetten een deel van die hulp vorig jaar stop uit onvrede over de intimidatie van Besigye. Ze vrezen voor minder democratie en meer repressie.

Groot-Brittannië pleitte vorig jaar tijdens de talrijke acties voor Afrika voor meer ontwikkelingshulp met minder voorwaarden. Dat beleid brengt Britten en andere donorlanden zoals Nederland in Oeganda in een lastig pakket. Er bestaat geen duidelijk mechanisme om grootschalige donorhulp te stoppen of terug te schroeven als het fout gaat door corruptie en wanbeleid.