'Financiën onverantwoord met erfgoed VOC'

De berging van de schatten van VOC- schip De Rooswijk blijft omstreden. 'Domeinen heeft Financiën misleid' en 'Neder- land heeft erfgoed weggegeven', zegt Thijs Maarleveld.

De Dienst Domeinen heeft het ministerie van Financiën misleid over de berging van het VOC-schip De Rooswijk. Daardoor heeft Nederland VOC-erfgoed weggegeven aan een commerciële berger, zonder nader onderzoek en zonder van tevoren te weten wat.

Dat zei Thijs Maarleveld, tot eind 2005 hoofd maritiem erfgoed van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, onlangs bij de opening van de tentoonstelling De Zinkende Zeehond in het Archeologisch Museum van Haarlem. Hij vindt dat Financiën daarom de verantwoordelijkheid voor VOC-erfgoed moet worden ontnomen.

De Dienst Domeinen beheert de staatsgoederen, waaronder de materiële erfenis van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. De dienst sluit al zo'n dertig jaar contracten af met commerciële bergers die tegen betaling van een kwart van de opbrengst een VOC-schip mogen leeghalen. Het toenmalige ministerie van CRM vond dat eerst best. Pas eind jaren zeventig begon het ministerie van Cultuur VOC-schepen en hun lading als cultureel erfgoed te zien en beleid te maken om ze tegen bergers te beschermen. De soms tegengestelde belangen leidden tot ruzies tussen Financiën en wat nu het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is. In 2002 is een interdepartementale commissie ingesteld om hieraan een einde te maken. De commissie, waarin ook Maarleveld zat, sprak af dat scheepswrakken van de VOC niet meer door onbevoegden mochten worden opgegraven.

Anderhalf jaar geleden kwam in de commissie een verzoek van de Engelsman Rex Cowan aan de orde, vertelt Maarleveld, nu hoogleraar in Denemarken. Cowan, een bekende contractpartner van Domeinen, had de afgelopen decennia al meerdere VOC-schepen geborgen en opgegraven. Hij wilde zijn verlopen contract voor VOC-schepen in de Noordzee bij de Goodwin Sands vernieuwen. Maarleveld: Cowan had alleen een werkplan voor verkennend onderzoek in een gebied van 200 vierkante kilometer, waar verschillende VOC-schepen zijn vergaan. De Rooswijk werd niet genoemd. Wij, de commissieleden van OCW, hebben niet met het plan ingestemd, omdat we eerst meer informatie wilden hebben. Aangezien het om Engels grondgebied ging, wilden we ook eerst volgens afspraak overleggen met Engelse collega's, om te vragen hoe zij tegen de zaak aankeken.'

Tot zijn verbazing kreeg Maarleveld op een vergaderdag van de commissie's ochtends het bericht dat Domeinen met Cowan toch weer een bergingscontract voor het hele gebied had gesloten. 'Vervolgens liet Domeinen bij de vergadering verstek gaan. 'Vanwege drukke werkzaamheden', zeiden ze. Mijn reactie was dat we de commissie wel konden opheffen. Buitenlandse Zaken, ook commissielid, reageerde nog heel diplomatiek door te zeggen dat het misschien om een schrijffout ging.'

Maarleveld vindt ook dat de Kamer de recente antwoorden van staatssecretaris Wijn op vragen van de SP over de zaak niet 'voor zoete koek moet slikken'. Wijn benadrukt nog eens dat Domeinen Nederlandse staatsgoederen mag verkopen. Dat is waar, maar als overheid verkoop je alleen dingen waar je vanaf wilt en niet wat je wilt behouden.'

Maarleveld wil dat de vermeende medeverantwoordelijkheid voor het VOC-erfgoed expliciet bij Financiën wordt weggehaald. In verband met het Verdrag van Malta moeten Nederlandse archeologen aan allerlei eisen voldoen: een plan van aanpak indienen, volgens een kwaliteitssysteem werken, opgraven aan de hand van onderzoeksvragen en op tijd alles publiceren. Cowan hoeft van Domeinen aan geen enkele eis te voldoen.'

Maarleveld vindt het tot slot 'van de gekke' dat de minister van Cultuur wél 'zinnig erfgoedbeleid' kan voeren in landen als Sri Lanka, waar de Nederlandse rechten op het VOC-erfgoed niet worden erkend, maar níet in het geval van De Rooswijk, waar Engeland de Nederlandse rechten erkent. Omdat Domeinen die rechten eigenhandig te gelde maakt.'

Domeinen laat desgevraagd weten van commentaar af te zien. De Dienst wacht eerst de vervolgvragen van de SP af.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Financiën onverantwoord met erfgoed VOC (27 februari, pagina 9) staat dat de Dienst Domeinen het ministerie van Financiën heeft misleid. De dienst, onderdeel van Financiën, heeft niet het eigen ministerie maar dat van OCW misleid.