'Rijk morst met ruimte'

Bedrijven vestigen zich graag in de buurt van snelwegen. Maar het wordt er langs die wegen niet mooier op. Het Ruimtelijk Planbureau pleit voor een 'thematische' snelweg.

Geef toe dat het 'logisch'is dat bedrijven zich graag langs de snelweg vestigen en ga dat als overheid niet verbieden. Maar zorg dan wel dat er mooiere zones ontstaan dan de vaak 'identiteitsloze' terreinen van nu.

Dat is de belangrijkste boodschap die directeur Wim Derksen van het Ruimtelijk Planbureau (RPB) uitdraagt bij de presentatie van het rapport Bloeiende bermen, verstedelijking langs de snelweg, gisteren in Den Haag.

Derksen: 'Er wordt gemorst met de ruimte. Ruimte die je nooit meer terug krijgt. Gemeenten voelen zich verantwoordelijk voor de werkgelegenheid. Daarom bieden ze in concurrentie met andere gemeenten grond tegen extreem lage prijzen aan. Het rijk moet gemeenten dwingen om daar anders mee om te gaan. Bijvoorbeeld door samen te werken. Decentralisatie van het bouwbeleid is in dit geval niet verstandig.'

De sleutel voor een oplossing ligt wat de rijksbouwmeester betreft in het maken van grootschalige route-ontwerpen voor snelwegen, zoals dat nu al gebeurt voor onder meer de A12, waar binnenkort 35 verschillende soorten geluidsschermen worden vervangen door 'één familie' van transparante schermen. Jan Brouwer, rijksadviseur infrastructuur: 'Snelwegarchitectuur houdt in dat je bedrijven niet weg stopt achter geluidsschermen, maar dat je laat zien wat er gebeurt.' Dat kan 'fascinerende ontwerpen' opleveren, aldus Brouwer, zoals voor de Zuidas bij Amsterdam en de plannen voor de A2 bij Leidsche Rijn in Utrecht. Het rijk heeft al plannen voor route-ontwerpen van de rijkswegen A2, A4 en A27. En er is meer mogelijk. Brouwer: 'Je zou van de A13 een thematische snelweg kunnen maken, met een relatie tussen snelweg en de innovatie-industrie bij Delft.'

Nederland zou de aanleg van bedrijven langs de snelweg veel 'grootschaliger' moeten aanpakken, vindt stedenbouwkundige Stef van der Gaag. 'Je zou allerlei afzonderlijke plannen moeten bundelen om werklandschappen te creëren.' Bovendien zou je soortgelijke bedrijven moeten clusteren. Van der Gaag: 'Je ziet rijp en groen door elkaar. Te vaak zijn bedrijventerreinen nog een vergaarbak, waar een bureau-inrichter bijvoorbeeld pal naast een transportbedrijf is gevestigd.'

Nederland telt relatief veel gebouwen langs de snelweg. Dat komt, analyseert RPB-directeur Wim Derksen, doordat het Nederlandse wegennet relatief veel op- en afritten telt, een gevolg van het feit dat het snelwegennet anders dan in bijvoorbeeld Frankrijk of Duitsland vaak functioneert als een provinciaal wegennet. Derksen: 'Iedere gemeente in Nederland wil z'n eigen afrit.'

De onderzoekers van het Ruimtelijk Planbureau hebben bij hun studie bewust geen rekening gehouden met luchtkwaliteit. 'We zijn niet gestopt met nadenken omdat we nu een probleem hebben met luchtkwaliteit. Wij hebben verder willen kijken', aldus onderzoeker David Hamers.