Op de rand van echte fraude

'Wetenschappelijk onwenselijk gedrag' en geen 'wetenschappelijke wangedrag'.Zo scherp op de snede was het oordeel van een speciale commissie van de University of Pittsburgh over stamcelonderzoeker Gerald Schatten, hoogleraar aan die universiteit. Schatten raakteeind vorig jaar verzeild in één van de grootste wetenschappelijke fraudezaken. Het onderzoek waaraan hij zijn naam had geleend, namelijk het baanbrekende onderzoek van de Koreaanse groep van Woo Suk Hwang, bleek vervalst.

Een fatale samenwerking. Fraude in het stamcelonderzoek leidde tot de val van Woo Suk Hwang (links) en slechts tot imagoschade van Gerald Schatten (rechts). Foto AP (FILES) This photograph taken 19 May 2005 shows Seoul National University professor Hwang Woo-Suk (L) and one tim collaborator Gerald Schatten of the University of Pittsburgh from the US, announce their new research results on cloning the human embryo in London. South Korean investigators 29 December 2005 cast more doubt on the work of the disgraced scientist Hwang, saying he had never produced the type of cloned cells that he had claimed as a scientific breakthrough. AFP PHOTO/LEE HOON-GU AFP

Hwang zat fout, bleek al eerder, en was degene die opzettelijk onwenselijke resultaten verdoezelde en andere uitkomsten oppoetste. Maar de rol van Schatten was tot nu toe onduidelijk. Hij zegde onmiddellijk zijn samenwerking met Hwang op toen bleek dat deze eicellen voor het kloononderzoek had gekocht. Toch was het onvoorstelbaar dat hij als mede-auteur van een Science-artikel niet op de hoogte was van de precieze uitvoering van het onderzoek.

Schatten moest zich verantwoorden voor een onderzoekscommissie van zijn eigen universiteit. Een summier verslag werd deze maand vrijgegeven. Er blijkt uit dat Schatten persoonlijk niet direct bij de fraude was betrokken,maar wel heeft verzuimd de onderzoeksresultaten kritisch tegen het licht te houden, zoals zeker verwacht mag worden van iemand die zich als senior-auteur bij een wetenschappelijk artikel laat zetten.

Zo meldde Hwang in januari 2005 aan Schatten dat enkele van de stamcellijnen die in het artikel waren beschreven door infectie verloren waren gegaan, maar het kwam niet bij hem op dat het onmogelijk was om in twee maanden nieuwe stamcellijnen te maken en te analyseren. Toch stonden die wel in het manuscript dat Schatten half maart naar Science stuurde. Ook legde Schatten tegenstrijdige verklaringen af. Aanvankelijk beweerde hij het artikel uit 2005 te hebben geschreven, maar later ontkende hij dat weer.De commissie vindt dat Schatten 'onoprecht' was, maar hij mag zijn baan houden.

    • Sander Voormolen