'Mensen weten niet wat oorlog met je doet'

Het Pentagon voorziet een Lange Oorlog tegen het terrorisme, vergelijkbaar met de Koude Oorlog. Aan een vaderdie zijn zoon verloor bij '11 september' ishet nieuwe concept niet besteed. Generaals zijn wel enthousiast.

New York, 25 febr. - Een botje van tweeëneenhalve centimeter uit het rechter bovenbeen. Dat was alles wat in de puinhopen van het World Trade Center na de aanslagen van '11 september' werd teruggevonden van de 34-jarige Jason Selzer, manager bij een beleggingsmaatschappij. Zijn vader, oud-politieman Wilton Selzer (61), krijgt nog steeds vlekken in zijn gezicht als hij het vertelt, aan een tafeltje in zijn favoriete buurtrestaurant in Queens, New York.

Destijds vond Selzer, Vietnam-veteraan en 22 jaar straatagent in de ruwste delen van de stad, dat er maar één reactie kon zijn: wraak. Jaren was hij in de bres gesprongen voor slachtoffers van criminaliteit. Rennen, vechten, desnoods schieten. In Vietnam redde hij collega's van een wisse dood - sommige hadden hun benen verloren door een landmijn.

Maar nu zijn zoon was vermoord voelde hij zich als een gehandicapte in een rolstoel. 'Ik wilde de lichamen van de daders opgestapeld zien. Oog om oog, tand om tand.' Ook in regeringskringen bestonden destijds dergelijke gevoelens. 'We gaan hun koppen op palen prikken', zei Gofer Black, die na 11 september leiding gaf aan de contra-operaties bij de CIA, aldus de journalist Bob Woodward in zijn boek Bush in Oorlog.

De wraakoefening van Selzer is te zien in de onlangs uitgekomen documentaire Why we fight van Eugene Jarecki, een niet-pamflettistische opvolger van Michael Moore's Fahrenheit 9/11. De film, die de Amerikaanse oorlogszin verklaart uit de belangen van het militair-industrieel complex, toont hoe Selzer zijn positie als Vietnam-veteraan gebruikt om bij het Pentagon te bepleiten dat één van de bommen die worden afgevuurd op Irak de naam van zijn zoon draagt. Als eerbewijs. En al is 'Why we fight' gematigd enthousiast ontvangen - de rol van Selzer is door veel recensenten de hemel in geprezen.

Can do, laat het Pentagon Selzer per e-mail op zijn verzoek weten. Als bijlage treft hij een overzicht aan van het gebied ten oosten van Bagdad waarop de bom is geworpen. Er zit een foto van de bom bij. 'In liefdevolle nagedachtenis van Jason Selzer', is er bibberig op geverfd.

Selzer is voldaan. Maar het is, zegt hij, alsof er een spijker in zijn hart peurt wanneer hij later president George W. Bush ziet uitleggen dat de oorlog in Irak niets te maken had met 11 september. 'Ik ben uit mijn stoel gesprongen. De president en andere leiders hebben mij jaren in de waan gelaten dat 11 september en Irak verbonden waren. Ik zal nooit meer een president op zijn woord geloven.'

De desillusie van Selzer is tekenend voor het wantrouwen van Amerikaanse burgers jegens de oorlog in Irak en de daaraan verwante 'oorlog tegen terreur'. Terwijl de steun voor beide oorlogen in 2003 overweldigend was, leren peilingen al bijna twee jaar dat een ruime meerderheid van de Amerikanen vindt dat Irak ten onrechte is aangevallen. Ook het vertrouwen in de oorlog tegen terreur neemt af. Drie jaar geleden dacht 65 procent van de Amerikanen dat de VS aan de winnende hand waren, nu nog 40 procent.

Het belet de Amerikaanse regering niet de oorlog tegen terreur door te zetten. Onlangs presenteerde het Pentagon zelfs een nieuw strategisch concept voor die oorlog: de Lange Oorlog. Het idee is dat het Westen in een soort opvolger van de Koude Oorlog is beland, zei brigade-generaal Mark Kimmitt deze week tegen een groep buitenlandse journalisten in Washington.

Alleen met een decennialange inspanning tegen Al-Qaeda en aanverwante radicaal islamitische netwerken kan volgens hem vermeden worden dat zich nieuwe vrijplaatsen van terrorisme vormen. 'Bin Ladenisme is het nieuwste isme van deze eeuw.' Het is geen erg intelligente tegenstander, zei hij, 'maar de aanslagen van de laatste jaren in de VS, Europa, het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië hebben laten zien waartoe hij in staat is.'

En de aanwijzingen dat deze groepen wapens voor massavernietiging in bezit proberen te krijgen zijn voldoende om de Lange Oorlog te beginnen, zei Kimmitt. 'De geschiedenis heeft aangetoond wat er gebeurt als je te lang wacht met het aanpakken van de vijand.'

Volgens het Pentagon moet het Westen zich voorbereiden op incidentele militaire acties in zo'n 25 landen om terreurgroepen de pas af te snijden. Ze worden in officiële stukken niet met name genoemd, wel de regio's: het Midden-Oosten, de Hoorn van Afrika, Noord-Afrika, Centraal- en Zuidoost-Azië en het Noorden van de Kaukasus.

'Wij moeten een soortgelijk netwerk ontwikkelen als de terroristen', aldus Kimmitt. Lokale hulp is noodzakelijk, en aan het netwerk zullen ook niet-militairen - financieel deskundigen, diplomaten, spionnen - deel moeten nemen. Kritiek dat de Lange Oorlog, net als de oorlog tegen terreur, geen helder gedefinieerd einde kent, verwierp Kimmitt. ,,We konden vooraf toch ook niet zeggen wanneer de Koude Oorlog voorbij was?'

De Lange Oorlog gaat er nog steeds vanuit dat de massale Amerikaanse aanwezigheidin Irak en Afghanistan - op dit moment zo'n 200.000 militairen - kan worden afgebouwd. Dat is ook een noodzaak, zeggen deskundigen. Vorige maand schreef een adviseur van het Pentagon dat het leger op breken staat, omdat het niet voldoende nieuwe soldaten kan rekruteren. De Lange Oorlog vergt dat eenheden sneller en flexibeler ingezet kunnen worden. Het concept gaat er ook vanuit dat de NAVO-bondgenoten hun leger zo inrichten dat 'risico's en verantwoordelijkheden kunnen worden gedeeld'.

Aan Wilton Selzer is de Lange Oorlog niet besteed. Hij vindt dat de VS na Vietnam hun lesje al hadden moeten leren. En hijzelf ook. Zijn wraaklust na 11 september was logisch, zegt hij, maar of het verstandig was, dat vraagt hij zich nu af. Laten we eerst maar eens Irak verlaten voordat we over een Lange Oorlog beginnen, zegt hij. 'Saddam is weg, nu mogen de mensen het daar zelf opknappen.'

Het gemak waarmee Amerikanen over oorlog praten staat hem tegen. De dood van zijn zoon herinnert hem aan Vietnam. 'Veel mensen snappen niet wat oorlog met je doet. Ze weten niet hoe fragiel een lichaam is, hoe gemakkelijk dat uit elkaar wordt gescheurd. Of dat je met een maat praat en 15 tellen later ziet dat hij overhoop wordt geschoten - pats boem dood.''

Tegen Cindy Sheehan, de anti-oorlogsactiviste die zelf een zoon in Irak verloor, koestert hij een intens wantrouwen. Zij wil terug naar de massabetogingen van de jaren zestig, zegt hij. 'Ik hoop echt dat de regering voorkomt dat zijmeer wind in de zeilen krijgt. In Vietnam vond ik die demonstraties het ergste van alles.'