Mensen aan elkaar binden zonder al te stoere praat

Gert-Jan Kats van Liesveld is de jongste burgemeester van Nederland. Macht heb je in deze functie niet echt, vindt de ex-bankman, wel invloed door je informatievoorsprong.

Heeft Gert-Jan Kats een opmerkelijke ommezwaai gemaakt toen hij anderhalf jaar geleden zijn baan bij ING opzegde om burgemeester van het Zuid-Hollandse Liesveld te worden? Dat valt wel mee, vindt hij, het is allemaal vrij natuurlijk gegaan. De 35-jarige Kats was behalve adviseur private banking ook raadslid voor de SGP in zijn toenmalige woonplaats Zeist. In dat zesjarige raadlidmaatschap trok hij de aandacht van burgemeester Rudi Boekhoven van Zeist en die vroeg op een goede dag: `Heb je er wel eens over gedacht om aan de andere kant van de tafel te gaan zitten?` Kats: 'Zo is het balletje gaan rollen. Ik ben gaan kijken waar ik als SGP`er de meeste kans zou maken. Niet in een provincie als Limburg. Het werd Zuid-Holland.'

Nu zit Kats als jongste burgemeester van Nederland in zijn ruime werkkamer in het gemeentehuis van Groot-Ammers, één van de vier dorpen waaruit de gemeente Liesveld in 1986 werd samengesteld. Op de kast staat een rode lantaarn. 'Het idee is dat ik veertien maanden geleden als laatste burgemeester op de bestuurlijke trein ben gesprongen en de lantaarn vasthoud totdat er een ander komt. Het doorgeven van deze lantaarn is een soort gentlemen`s agreement', zegt Kats. Hij kan zijn positie als bestuurlijke benjamin wel waarderen, en houdt de burgemeestersbenoemingen goed in de gaten. Kats: 'Het geeft free publicity. Als ik niet de jongste burgemeester was geweest, had jij hier niet gezeten.'

Het is in het algemeen moeilijk te bepalen over welke vaardigheden iemand moet beschikken om een goede burgemeester te zijn, vindt Kats, daarvoor speel je te veel verschillende rollen. 'Je bent een aparte vogel. De ene keer ben je voorzitter van de gemeenteraad en de andere keer voorzitter van het college en als zodanig de enige fulltime bestuurder. Je bent bevelhebber bij branden en rampen. Boegbeeld van de gemeente. En je bent ook de burgervader die op bezoek gaat bij mensen die negentig jaar worden of vijftig of zestig jaar getrouwd zijn, de persoon die zijn deelneming betuigt als er een tragisch overlijden heeft plaatsgevonden, de man die bij Koninginnedag de lintjes uitreikt', vat Kats zijn burgemeesterschap samen.

Wel heeft de SGP`er een uitgesproken opvatting over hoe een burgemeester moet opereren. Niet `de zweep erover` zoals in de mode is door het optreden van burgemeesters als Opstelten van Rotterdam en Leers van Maastricht. Kats: 'Zo`n Gerd Leers klinkt heel krachtdadig en dat doet het vaak goed in de media. Maar als hij weer eens een woonwagenkamp wil ontruimen, gaat de massale inzet van de politie wel ten koste van de politie in de regio.' Kats voelt zich meer thuis bij burgemeesters als Cohen van Amsterdam en Bandell van Dordrecht. 'Mensen die samenbinden.' Kats: 'Toen ik werd benoemd, was Bandell de eerste die mij feliciteerde. Hij liet mij weten: `Als er bij jou iets is, dan staan wij met tweehonderd man politie aan de gemeentegrens`. Je voelt je in het begin toch een broekie, maar hij behandelde me als gelijk aan een burgemeester van een stad met 120.000 inwoners. Dat is een goed gevoel.'

Je hebt als burgemeester niet zozeer macht als wel invloed, zegt Kats. Die invloed krijg je vooral door de 'informatievoorsprong' op wethouders en op raadsleden. 'Je hebt nu eenmaal met bestuurders te maken die niet zo veel tijd hebben als de burgemeester.' Die informatievoorsprong gebruikt Kats vooral om minder breed geïnformeerde wethouders en raadsleden te `stimuleren` bepaalde onderwerpen nog eens te bestuderen. Kats: 'Zonder soft te zijn.' Zodat er uiteindelijk besluiten worden genomen met 'draagvlak' in de samenleving. 'Want daar gaat het toch om.'

In het Zuid-Hollandse Liesveld, dat onder natuurliefhebbers enige bekendheid geniet door de aanwezigheid van een ooievaarsdorp, valt er voor een jonge burgemeester nog heel wat samen te binden. Liesveld is ontstaan na samenvoeging van de dorpen Groot-Ammers, Streefkerk, Nieuwpoort en Langerak, maar slechts weinig inwoners voelen zich Liesvelder. 'De gemeente heeft een administratieve grens', zegt Kats. 'Er is elk jaar een gezamenlijke dodenherdenking en om de twee jaar is er een gezamenlijke volkskerstzang. Dat is alles. Ik zeg wel eens: `Ik ben de enige Liesvelder`.' Alle dorpen hebben hun eigen karakter. Gevoelige kwestie is dat de meeste voorzieningen, waaronder winkels en sportvoorzieningen, in Groot-Ammers liggen en andere dorpen een breed aanbod missen. Kats: 'Het kwam toevallig zo uit dat ik een huis in Groot-Ammers heb gevonden, dichtbij het gemeentehuis. Maar voor sommigen was dit het zoveelste bewijs dat alles altijd naar Groot-Ammers gaat. Toch is het niet de bedoeling om Groot-Ammers de centrale kern van Liesveld te maken. Dat zou de andere dorpen tot slaapkernen maken en dat is iets wat we beslist niet willen.'

Neem de discussie over de brandweer. De wettelijke aanrijtijd van acht minuten wordt niet altijd gehaald, doordat Liesveld zo`n uitgestrekte gemeente in de Alblasserwaard is en doordat vrijwilligers vaak eerst van het industrieterrein moeten terugkeren naar een van de drie posten in de dorpen. Toch heeft de gemeenteraad onlangs besloten de brandweer een bezuiniging van jaarlijks veertigduizend euro op te leggen. Het sluiten van de brandweerpost in Streefkerk is echter geen optie, onder meer vanwege de sentimenten die dat zou oproepen. Dan maar liever iets minder vrijwilligers oproepen, oppert Kats, of een discussie voeren over de wettelijke aanrijtijden, want die kunnen misschien wel worden versoepeld in een tijd dat zo veel woningen en bedrijven in het bezit zijn van goede rookmelders.

Ook bij het openhouden van de polder Liesveld tussen de dorpen, een teer punt in de gemeente, is het van belang om te wijzen op de samenhang van Liesveld. Kats: 'Het Nimbygedrag neemt toe. Not In My Back Yard. Alles mag van iedereen, zolang het maar niet in hun achtertuin is. Dat vind ik geen goede ontwikkeling want als plattelandsgemeente zul je toch wat moeten bouwen om de kernen allemaal leefbaar te houden.'

De charme van een kleine plattelandsgemeente, vertelt Kats, is de betrokkenheid van burgers, het verenigingsleven. 'Er zijn hier mensen zestig jaar lid van een muziekvereniging.' De sociale cohesie is groter dan in de stad. Kats: 'De mensen zorgen voor elkaar. In deze gemeente hoef je bijvoorbeeld geen armoedebeleid te voeren. Dat doen de mensen zelf. In een grote stad moet je regelingen opstellen, hier verstuurt de penningmeester van de voetbalclub geen acceptgirokaart als hij weet dat mensen de contributie niet kunnen betalen.'

Nadelen heeft een kleine gemeente als Liesveld ook. 'Je bent als plattelandsgemeente met tienduizend inwoners kwetsbaar', zegt Kats. 'Veel functies zijn éénpitters. Je hebt één juridisch adviseur, één communicatieadviseur. Valt zo iemand weg, dan ben je onthand.' En dat in een tijd dat gemeenten steeds meer te doen krijgen. 'We worden steeds meer een rijksoverheidsloket.' Aan schaalvergroting valt daarom niet te ontkomen. Onlangs besloten de gemeenten Liesveld, Graafstroom en Nieuw-Lekkerland om gezamenlijk één ambtenarenapparaat te gaan voeren, dit onder het motto Samen meer waard. Kats: 'Schaalvergroting is niet slecht. Als je maar bereikbaar blijft voor de burgers.'

Het moeilijkst aan het ambt van burgemeester, vertelt Kats, is dat je het nooit iedereen naar de zin schijnt te kunnen maken. Burgers die tevreden zijn over een genomen besluit hoor je meestal niet. Niemand die zegt `goed gedaan` als je na protesten een besluit terugdraait, zoals het voornemen om de jaarlijkse bijeenkomst voor gedecoreerden bij de lintjesregen te schrappen. De 'negatieve energie' van tegenstanders blijft bestuurders achtervolgen. Kats: 'Als in het bedrijfsleven klanten ontevreden zijn, lopen ze weg. Hier blijven mensen je vaak persoonlijk aanspreken.' Daar staat tegenover, aldus Kats, de voldoening dat je echt iets kunt betekenen voor de samenleving. Zoals wanneer er een klas schoolkinderen passeert en zij hem herkennen. `Hé burgemeestertje!`, roepen ze dan. 'Mooi.'

Gert-Jan Kats heeft het, kortom, naar zijn zin als burgemeester in Liesveld. 'Ik maak in elk geval de zes jaar vol.'