Hoe overleef ik de overgang?

Nog nooit waren in Nederland zoveel vrouwen (één miljoen) tegelijk in de overgang als nu. En ze staan op het punt om het stilzwijgen van generaties te doorbreken. Santje Kramer en Monique Snoeijen geven al vast een korte introductie Eerste Hulp bij Overgang

Op een dag heeft een vrouw haar laatste eitje verbruikt - en dan zijn de rapen gaar. Haar leven laat zich - althans in die periode - lezen als de bijwerkingen in een bijsluiter: hoofdpijn, hartkloppingen, spierpijn, slaapproblemen, geprikkeldheid, depressies, lusteloosheid, gewichtstoename, spontaan urineverlies, geen zin in seks, onregelmatige menstruatie, opvliegers en hevig transpireren.

Voor tachtig procent van de vrouwen tussen de 48 en 53 jaar is dit - in meer of mindere mate - zo'n vijf jaar lang - het kan korter, het kan langer duren - de dagelijkse realiteit. 'En dan vindt Joop het raar dat ik hem soms om niks een mes tussen zijn ribben wil steken', zegt de kapster van hoofdpersoon Heleen in de roman van Renate Dorrestein Mijn zoon heeft een seksleven en ik lees mijn moeder Roodkapje voor.'Hoe zou jij het vinden, vraag ik hem dan, als je het meest vertrouwde dat je bezit, je eigen lichaam, voor je ogen uit elkaar zag vallen? Wat voor zekerheden heeft een mens dan nog? () Opeens ben ik te uitgezakt voor een blouse zonder mouwen, maar ik voel me toch bepaald nog niet rijp voor een rollator.'

Dit gebeurt er fysiek met een vrouw in de overgang: haar eierstokken gaan met pensioen. Dat gaat niet van de ene op de andere dag. Gemiddeld verliest een vruchtbare vrouw zo'n 1.000 eicellen per maand. Maar op een dag verlaat dus echt het allerlaatste eitje de eierstok. Daardoor neemt de oestrogeenproductie - een hormoon uit de eierstok - met 70 tot 80 procent af. Vanwege deze hormonale omwenteling wordt de overgang ook wel 'de tweede puberteit' genoemd.

Dit gebeurt er mentaal met een vrouw in de overgang: Ze voelt zich vaak niet meer begeerd, want ze begeert zelf niet meer. 'Hoe vrouwelijk ben ik nog, nu ik over de houdbaarheidsdatum heen ben?', is de vraag die zij zich stelt. En dat in een tijd waarin bij veel vrouwen de eigen kinderen net in de puberteit zijn en zelfstandig worden en de ouders juist weer hulpbehoevend. 'Gek alleen', denkt Renate Dorresteins romanpersonage 'dat je in de ogen van de buitenwereld als vrouw van vijftig iemand was die er niet veel meer toe deed, een suf schepsel zonder noemenswaardige interessante bezigheden of gedachten. Terwijl je nog nooit eerder in je leven zoveel turbulentie tegelijk had meegemaakt.'

Maar wie heeft daar ooit zijn eigen moeder over gehoord? Actrice Yvonne van den Hurk herinnert zich van haar moeder wel de borden die door de kamer vlogen, maar verder is de overgang voor haar altijd een mysterie gebleven. 'Wat is dat toch voor raar taboe? Vrouwen lijden onder de overgang, in hun persoonlijk leven, maar ook op hun werk. Het wordt tijd dat we daar niet langer besmuikt over doen.' Daarom schrijft zij nu een toneelstuk over vrouwen in de overgang, 'om het bespreekbaar te maken'. ,,Het is fascinerend dat er nooit eerder een roman over de overgang is geschreven', zei Renate Dorrestein in een interview met NRC Handelsblad. 'Dat zal veranderen omdat we nu met zo velen die fase beleven.'

Wat ook helpt is dat (wonder)dokters en commercie de vrouw in de overgang hebben ontdekt. Een vrouw met hotflashes ('vapeurkes', zeggen de Belgen, 'opstijgingen', de Hagenezen) kan haar overgang-survival-kit vullen met okselpads, sojapillen en zweetafdrijvende pyjama's. Hiernaast: 7 tips, hieronder: 3 ervaringsdeskundigen.

Thuistest

In verschijningsvorm en gebruik identiek aan een zwangerschapstest: over het stiftje plassen, stiftje terug in de dop, verschijnt er in het venster een streepje, gefeliciteerd, u bent in de overgang. Verkrijgbaar bij de drogist.

Menopauze-mode

De firma Fresc Company heeft technieken uit de wereld van sportkleding gebruikt om een stof te maken die de hele dag prettig aanvoelt, die drie maal sneller droogt dan katoen en die bovendien anti-bacterieel is. De basic collectie pyjama's, beddengoed, blouses en poloshirts is te zien op www.fresc-wear.com. De fotomodellen op deze site zijn vrouwen die nog geboren moesten worden toen de Dolle Mina's hun bh verbrandden, maar directeur Jons van Elderen heeft beloofd hen spoedig te vervangen door modellen uit de doelgroep. Nog een tip: draag laagjes.

Okselpads

Ook handig bij hotflashes: zelfklevende okselpads: die plak je onder de oksels om het zweet te absorberen. De t-shirts van dames uit een aerobic-klasje, die de polyester okselpads, in opdracht van AVRO's Gezondheidsplein, onder één oksel uittestten, hadden na afloop van het gymen duidelijk één droge en één natte oksel. Voor zwetende handen en ruggen biedt de okselpad helaas geen soelaas. Verkrijgbaar bij postorderbedrijf Neckermann (www.neck.nl)

Zweetspuit

Effectief tegen zwetende oksels is het lamleggen van de zweetklieren met botox. Daarvoor kunt u terecht in een schoonheidskliniek. Een serie prikjes onder beide oksels kost ongeveer 800 euro. De behandeling werkt ongeveer een half jaar.

Glijmiddel

Hoofdpersoon Heleen uit Renate Dorresteins roman krijgt het uit schaamte niet voor elkaar om in een drogist voor haar droge vagina - 'dr. v.' in het boek - glijmiddel te kopen. Arme Heleen, ze had het glijmiddel ook gewoon per internet kunnen bestellen, bijvoorbeeld bij www.christineleduc.nl, dan had ze rustig kunnen kiezen uit glijmiddel op water- of op oliebasis en met of zonder aardbeiensmaak. Het glijmiddel was haar dan door een koerier in een 'neutraal kartonnen doosje zonder opdruk' persoonlijk overhandigd.

Voor wie in bed niet in de weer wil zijn met schroefdoppen, raden wij een pompflacon aan. Sommige glijmiddelen doen overigens ook uitstekend dienst als massage-olie voor vermoeide overgangsruggen.

(Nog even deze anekdote: Renate Dorrestein wilde een advertentie voor glijmiddel in haar boek. Via internet (trefwoord: lubricare) vond haar redacteur een bedrijf en belde met de directeur. Terwijl zij met hem sprak over vrouwen in de overgang, bleef de man herhalen dat hij 'de doelgroep te klein' vond. Pas gaande het gesprek bleek dat de man handelde in smeerolie voor tractoren.)

Koken zonder opvliegers

Overgangsconsulenten (een verpleegkundige gespecialiseerd in de overgang met een eigen praktijk, zie: www.careforwomen.nl) adviseren vrouwen met heftige opvliegers geen koffie te drinken, ook geen alcohol trouwens en suiker mag ook niet. Erwten, peultjes, kool, spruitjes en spinazie zijn - omdat ze natuurlijke oestrogenen bevatten - juist weer goed. Sommigen denken dat met name het eten van soja de verschijnselen van de overgang afzwakt, maar uit wetenschappelijk onderzoek is daar niets van gebleken. Wie toch gevoelig is voor het argument dat Japanse vrouwen (die veel soja eten) niet eens een woord kennen voor opvliegers: niet meer dan 100 gram soja per dag, anders is de kans op kanker weer groter. Soja is ook in tabletvorm verkrijgbaar.

Pleisters en pillen

Hormoonpillen en -pleisters helpen tegen opvliegers, zweetaanv allen en vaginale droogheid, maar de bijwerkingen zijn niet gering: weer bloedingen, kans op onder meer hoofdpijn, misselijkheid en gewichtstoename en bij langdurig gebruik een verhoogd risico op borst- en baarmoederkanker. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen heeft als standpunt dat hormoontherapie bij ernstige overgangsklachten (opvliegers en overmatig zweten) een goede keus is, maar dan moet de dosis zo laag mogelijk en de behandeling zo kort mogelijk zijn. Wie als enige klacht een 'dr v.' heeft en voor wie een glijmiddel geen soelaas biedt, kan beter een vaginaalcrème of-zetpil met oestrogeen gebruiken, die werken alleen lokaal en hebben daardoor minder bijwerkingen. Overleg met huisarts of overgangsconsulent. Meer info:www.careforwomen.nlGreep op de overgang, Georgie Dom, €16,--, uitgave Consumentenbond