Het saunadilemma

Op 7 maart zijn de verkiezingen voor de gemeenteraad. Lokale afdelingen van de regerings-partijen CDA, VVD en D66 hebben het zwaar, zeker als ze in de oppositie zitten. Tweede deel van een drieluik: hoe de VVD in het Gelderse dorp Putten wordt gezien als een bedreiging voor de plaatselijke cultuur.

Jannetje Koelewijn

Tweede-Kamerlid Fadime -rgü wordt door het VVD-campagneteam in Putten naar een jeugdkeet op het erf van een eierbedrijf gebracht. -rgü: 'Wat creatief'. Foto Rien Zilvold vvd afdeling putten foto rien zilvold Zilvold, Rien

Wijn? Of bloemen?'Geen bloemen', zegt de penningmeester. 'Bloemen zijn duur. Vijftien euro ben je zo kwijt.'

'Vijftien euro?', zegt het lid van het campagneteam. 'Welnee. Tien euro. Dat regel ik wel met de bloemiste.' Ze is de enige vrouw aan tafel.

'Een fles wijn heb je voor vijf euro', zegt de penningmeester. 'En we hebben wel negen sprekers, hè.'

Wijn dus. Het wordt genoteerd.

'Maar eh...', zegt een ander lid van het campagneteam. 'Ook voor Fadime? Zij is toch...?' Turkse. 'Misschien drinkt zij geen wijn.'

'Misschien is ze wel allergisch voor bloemen', zegt de penningmeester.

Haha.

Toch maar bloemen.

'En zullen we die dan eerst gebruiken voor de aankleding van de zaal?', zegt de enige vrouw aan tafel.

Dinsdagavond 17 januari, het campagneteam van de VVD in Putten vergadert. Locatie: het kantoor van het bedrijf in landbouwmachines van een van de leden. Agenda: het bezoek van Fadime -rgü, lid van de Tweede Kamer voor de VVD.

Onder leiding van het campagneteam zal ze kennismaken met een van de grootste problemen van Putten: de keten. Dat zijn bouwsels op erven van boerderijen waar 's avonds en in het weekend jongens en meisjes bij elkaar komen. Veel drank. Ook drugs. En dan boompjes uitrukken, tuinen omwoelen, flitspalen kapot slaan. Of met z'n allen in de auto naar Harderwijk of Ermelo, naar de disco. In Putten is die er niet.

Het College van B en W van Putten - CDA, ChristenUnie en Gemeentebelangen - wil de keten verbieden. Maar de oppositie - VVD, SGP en de linkse partijen - denkt dat dat onmogelijk is. Bovendien: wat dan?

Volgende punt van het campagneteam. Het vervoer van Fadime -rgü naar de keet waar ze zal gaan kijken. 'Jij stelt je oldtimer ter beschikking?', zegt de voorzitter tegen het lid dat ook de eigenaar is van het bedrijf in landbouwmachines.

'Helaas', zegt die. 'Kapot.'

'Een boerenkar dan? Een tractor?'

De voorzitter kijkt naar Aalt Geurts, de enige aan tafel die in Putten geboren is, boerenzoon en lijstduwer wegens zijn bekendheid. Hij vertaalde het verkiezingsprogramma in het Puttens.

Woar ku'je bie de VVD op rekene? Strabante anpak van baldaodeg- en naorigheid!

Hij verscheen op de nieuwjaarsreceptie van de gemeente in een boerenkiel en op klompen. 'Een tractor?', zegt hij. 'Daar moet ik eens over nadenken.'

Het campagneteam van de VVD in Putten kwam in december voor het eerst bijeen. Het eerste dat moest worden bedacht was de slogan voor de verkiezingsposters. Lijsttrekker en fractievoorzitter Barend Siksma dacht aan: 'Afspraak is afspraak'. Daarmee konden ze laten zien waar de VVD in Putten voor staat. Geen kolen en geiten sparen. Doen wat er gezegd wordt.

Maar een van de teamleden, Danny Mulder, vond dat te zakelijk. In deze tijd, zei hij, moest een slogan mensen raken in hun hárt. De anderen waren het met hem eens. Danny Mulder kwam vaak in Amerika. Hij had verstand van marketing. Hij kon het weten.

Wat stelde Danny Mulder voor? Een foto van Barend Siksma (61) met een pasgeboren baby. Tekst: 'Toekomst? Yes! Stem lijst 6.' Dat rijmde mooi. En het liet nog beter zien waar de VVD in Putten voor staat. Jeugd. Een nieuwe wind. De moderne tijd.

Barend Siksma was het er ook mee eens. Hij wilde wel op de foto. Het wachten was op een geschikte baby. De vrouw van een van de VVD-leden in Putten, hoogzwanger, wilde haar kind wel ter beschikking stellen. Alleen: de posters moesten begin januari gemaakt worden.En dan was ze nog niet bevallen.

De baby kwam toch net op tijd. Er werd een foto gemaakt van een vriendelijk glimlachende Barend Siksma die een klein, alert kijkend jongetje op zijn arm omhoog houdt, tegen een achtergrond van witte wolken en zonneschijn.

En toen bepaalde de kiescommissie van de gemeente Putten dat de VVD niet lijst 6 kreeg, maar lijst 5. Weg rijm. Weg slogan.

Maar de foto met Barend Siksma en de baby bleef. Daaronder kwam: 'Toekomstgericht'. En: 'Afspraak is afspraak'. Barend Siksma is er blij mee. 'Tien procent minder regels' had hij ook goed gevonden. Of: 'Transparant'. Alles waarmee duidelijk kon worden gemaakt dat de VVD niet meedoet aan de Puttense gewoonte van regels stellen, maar niet handhaven, van gedogen en nooit ingrijpen,van lang praten en weinig zeggen.

Nachtportier

De VVD in Putten is de partij van de nieuwkomers, ríjke nieuwkomers, mensen uit de Randstad die leeggekomen boerderijen kopen, of een villa aan de bosrand. Dat zijn de mensen in Putten die op de VVD stemmen. De mensen die zich verkiesbaar stellen, zijn ook nieuwkomers. Maar geen rijke.

Barend Siksma, lijsttrekker en fractievoorzitter, kwam in 1972 in Putten wonen, vanuit het Gooi, met zijn vrouw en zoons. Putten was rustig, gemoedelijk. De huizen waren er goedkoop. Barend Siksma werkte in de automatisering. Maar rond zijn vijftigste raakte hij zijn werk kwijt nadat hij overspannen was geweest. Toen verkocht hij zijn huis en kocht, samen met zijn vrouw, een oud bibliotheekgebouw in Dokkum, Friesland. Het moest een 'multifunctioneel centrum' worden. Maar na een maand was duidelijk dat dat niet zou lukken. Barend Siksma ging failliet. Dat was in 1995. Hij wilde terug naar Putten. Daar voelden hij en zijn vrouw zich thuis. Hij kon parttime taxichauffeur worden. En op camping Hilary, vlak bij het station, kwam een stacaravan leeg waar ze konden wonen zolang er geen huurwoning voor hen was.

Barend Siksma en zijn vrouw wonen nog steeds op camping Hilary. Toen ze 55 werden, moesten ze van de wachtlijst voor een gewone woning af. Ze kwamen onderaan de wachtlijst voor een seniorenwoning. Hij is nu nachtportier in een conferentieoord in Nunspeet. 's Avonds om elf uur beginnen, 's morgens om zeven uur weer thuis. Dan naar bed en vanaf vijf uur 's middags: de politiek. Barend Siksma zit sinds 2000 in de gemeenteraad. Hij hoopt dat de VVD na de verkiezingen groot genoeg zal zijn voor een positie in het college van B en W. Hij zou graag wethouder worden.

De tweede man van de VVD in de gemeenteraad is Wim Lucassen (75), voorheen zelfstandig accountant en fiscalist. Hij woont in een stacaravan in recreatiepark De Instuif, vlak bij een van de grote werkverschaffers van Putten: Beauty Farm en Sauna Drôme. In Putten beter bekend als: de sauna.

Wim Lucassen kwam in 1960 met zijn vrouw in Putten wonen, vanuit Arnhem, voor zijn werk. Later verhuisde hij weer omdat een van de kinderen naar een school voor slechtzienden moest. Vanaf 1982 woonde hij in Maarn, in een huis zonder trappen. Zijn vrouw had reuma gekregen.Voor de weekends kochten ze de stacaravan in Putten. Ze verlangden terug naar de bossen, de rust, de gemoedelijkheid. In 2001 verkochten ze hun huis en gingen in de stacaravan wonen. Het jaar daarop besloot het gemeentebestuur dat de mensen die voor 1 juni 2001 waren gekomen, mochten blijven. Wim Lucassen en zijn vrouw hadden zich na die datum laten overschrijven. 'Ik ben naar de gemeente gegaan', zegt Wim Lucassen. 'Ik zei: en ik dan? Ze zeiden: blijf rustig zitten.'

Wim Lucassen staat op de lijst voor de verkiezingen niet op nummer twee, maar op drie. Een man van 75 en een man van 61. Dat wilde het bestuur niet. De VVD toekomstgericht? De kiezers zouden het niet geloven. Op nummer twee kwam Robin Hoogendijk (40), nieuw in de VVD, milieuambtenaar bij de gemeente Harderwijk. Hij komt uit Enschede. Hij woont in Putten voor zijn vrouw. Die werd er geboren.

Robin Hoogendijk ging zich met de politiek bemoeien na de vuurwerkramp in Enschede, in 2000. Zijn neef kwam daarbij om het leven. Hoogendijk las de rapporten over de oorzaak van de ramp en zag waartoe een beleid van gedogen, van regels stellen maar niet handhaven, had kunnen leiden. In Putten, wist hij, kon dat ook gebeuren.

Collectezak

De keten. De woningnood. De sauna. Het zwembad. Dat zijn in Putten onderwerpen waar het in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen over gaat. Zwarte scholen, werkloosheid, integratie - het is er niet in Putten. Op 23.000 inwoners zijn er 53 buitenlandse gezinnen. Op een beroepsbevolking van 9.500 zijn er nog geen 150 werklozen.

In Putten gaat het over de vraag of het zwembad voor zes miljoen euro gerenoveerd moet worden en of het daarna op zondag de hele dag open mag zijn. Voor de VVD is het niet moeilijk om zich op dit punt te profileren. Natuurlijk moet er een goed en modern zwembad zijn, natuurlijk moet het op zondag open. Waarvoor komen 's zomers zo veel vakantiegangers naar Putten? Om te fietsen, te wandelen, te zwemmen. Op zondag kan het zwembad omzet maken. En zondagsrust is niet iets voor de overheid om zich mee te bemoeien. Zondagsrust, vindt de VVD, is een particuliere zaak van christenen. Ze moeten anderen er niet mee lastig vallen.

Maar in Putten zijn veel christenen, ook orthodoxe christenen. Die vinden de VVD respectloos. Ze noemen de VVD een bedreiging voor de Puttense cultuur.

Bij de SGP in Putten zeggen ze dat de 'onkerkelijken' in Putten nu nog niet zo ver gaan dat ze op zondag hun gras maaien of hun auto wassen. 'Als het wel gebeurt, dan loop ik erheen', zegt Gerrit van Lagen, nummer twee op de lijst van de SGP. 'Hé, wat ben je aan het doen?, zeg ik dan. En dan houden ze ermee op.' Maar over een paar jaar, denkt hij, zullen mensen tegen hem zeggen dat ze dat zelf wel uitmaken.

Christenen, zegt Gerrit van Lagen, zijn zelf ook aan het veranderen. Hij ziet geloofsgenoten die op zondagmiddag op visite gaan. Hij doet dat niet. Hij blijft thuis, binnen de geborgenheid van zijn gezin. 'We lopen misschien een rondje, en dat is het dan.' Maar hij gaat wel met de auto naar de kerk. Tien jaar geleden was hij een van de weinigen. Nu niet meer.

De SGP is tegen een investering van zes miljoen euro in het zwembad, zolang niet wordt besloten dat het zwembad op zondag de hele dag dicht blijft.

Aalt Geurts (58), de enige Puttenaar van de VVD, de man die voor de nieuwjaarsreceptie van de gemeente een boerenkiel had aangetrokken, hoorde bij de kerkelijken - tot hem iets overkwam dat hem de ogen opende voor wat hij de hypocrisie van Putten noemt. Op een dag was er een briefje gevonden in de collectezak van de kerk waar hij heen ging. Help, mijn vader verkracht me stond erop, met daaronder zijn telefoonnummer. Zogenaamd van zijn dochter van vijftien. De zaak werd uitgezocht. Het briefje bleek geschreven door een paar jongens van school. Het was een grap.

'Je lacht erom', zegt Aalt Geurts. 'Je vertelt het als een sterk verhaal aan de bar.' Maar dat was niet de bedoeling. Er kwam een ouderling langs. Die zei dat hij er beter maar niet over kon praten. De dominee vroeg of hij er alsjeblieft over wilde zwijgen. Nee, zei Aalt Geurts. Ik zwijg niet. De dominee was boos geworden. Aalt Geurts had hem de deur uitgezet.

De meeste leden van de VVD in Putten zijn kerkelijk, of kerkelijk geweest. Robin Hoogendijk, nummer twee op de lijst, gaat 's zondags naar de vrijgemaakt-gereformeerde Andreaskerk. Lijsttrekker Barend Siksma werd christelijk-gereformeerd opgevoed. Maar in de politiek, zeggen ze, zijn ze echte liberalen. Het kan ze niet schelen dat ze in Putten underdogs zijn, zoals ze zelf zeggen. Ze zijn er trots op.

Barend Siksma vertelt dat hij bij de behandeling van de gemeentebegroting de drie bibliotheken in Putten ter sprake bracht - een openbare en twee christelijke, allemaal gesubsidieerd. Dat kost de gemeente veel geld. De VVD vond dat de subsidie op de twee christelijke bibliotheken moest worden ingetrokken. Meteen stonden de woordvoerders van de christelijke partijen bij de interruptiemicrofoon. Zij vonden: gelijke monniken, gelijke kappen. Maar wat zouden ze zeggen, dacht Barend Siksma, als er een aanvraag zou komen voor een islamitische bibliotheek? Nog steeds gelijke monniken, gelijke kappen?

Schoonheidsinstituut

Maar dan de sauna. Het is, anders dan buiten Putten misschien gedacht wordt, geen probleem van goede zeden, maar van ruimtelijke ordening. De VVD zal zich bij de sauna moeten bewijzen als de partij die tegen gedogen is. 'Afspraak is afspraak'.

De sauna begon 33 jaar geleden in een oude boerderij, buiten Putten. Toen was het alleen een sauna. Hij zat er in strijd met het bestemmingsplan. Maar hij hoefde niet weg. In de jaren daarna breidde de sauna uit. De eigenaar kocht nog een boerderij. Er kwam een schoonheidsinstituut. Het zwembad werd groter. Er kwamen hotelkamers. De naam veranderde in: Beauty Farm en Sauna Drôme. Nu werken er vijftig mensen. Uit heel Nederland komen de klanten. Maar de sauna is nog steeds in strijd met het bestemmingsplan. Moet Beauty Farm en Sauna Drôme gelegaliseerd worden?

Het college van B en W vindt dat het niet anders kan, omdat al die jaren niets tegen de sauna ondernomen is. De fractievoorzitter van Gemeentebelangen, Wien van den Brink, ook lid van de LPF in de Tweede Kamer, zegt dat 'het verleden de toekomst niet mag bepalen'. De sauna is goed voor Putten. Dat mag niet verpest worden door bureaucraten.

De SGP, de partij die vooral boeren vertegenwoordigt, vindt dat de sauna deels gelegaliseerd moet worden. Agrariërs, zegt fractievoorzitter Nico Gerritsen, beginnen nevenactiviteiten om het hoofd boven water te houden. Ze verhuren een pony aan vakantiegangers. Ze organiseren verjaardagspartijtjes. Tien jaar later kan die agrariër de eigenaar van een manege of een pretpark zijn. In strijd met het bestemmingsplan.

De eigenaar van Beauty Farm en Sauna Drôme kreeg in 1997 van de gemeente te horen dat hij niet meer mocht uitbreiden, zegt de SGP. Wat daarna nog werd gebouwd, moet weg. En niet nog meer hotelkamers.

Wat vindt de VVD?

Barend Siksma zegt niet: de sauna moet worden gesloten. Hij zegt: het is een probleem, de eigenaar van de sauna is een VVD'er. Maar dan begint hij over de buurman van de sauna. Die kocht zijn huis in 1996. De gemeente beloofde hem dat de sauna niet groter zou worden. Zelf moest hij een schuur afbreken, die hij zonder vergunning gebouwd had. Hij heeft nu last van de auto's die de hele dag voorbijrijden. Aan die buurman, zegt Barend Siksma, moet ook gedacht worden. Ook al is die geen VVD'er.

Barend Siksma: 'Als wij in de coalitie komen, zullen wij ons er hard voor maken dat er niet meer in strijd met het bestemmingsplan wordt gehandeld.' Maar hij weet dat het moeilijk zal zijn. Hij weet ook hoe lastig het is om consequent te zijn. Voor hem en zijn vrouw komt het bijvoorbeeld goed uit dat Putten de bewoning van stacaravans wel verbiedt, maar toch toelaat. 'Het kan ook niet anders met die woningnood', zegt Siksma.

Overlast

Geen boerenkar, geen tractor. Tweede-Kamerlid Fadime -rgü wordt tijdens haar bezoek op 23 januari per donkerblauwe Bentley door Putten vervoerd. Hij is ter beschikking gesteld door de eigenaar van Beauty Farm en Sauna Drôme. De naam van zijn bedrijf is in krullende letters op de portieren geschilderd.

Het campagneteam en het bestuur van de VVD in Putten ontvangen Fadime -rgü in restaurant De Heerdt. Saddy de Koning, de voorzitter, voorheen eigenaar van een camping in Soest, vertelt haar wat ze gaat zien: 'Ik heb afgesproken op een eierbedrijf, een echtpaar met zes kinderen. Op hun erf hebben ze een keet waar de jeugd bij elkaar komt. Die heeft de jeugd zelf gebouwd.'

'Wat leuk', zegt Fadime -rgü. 'Wat creatief.'

'Creatief?', zegt Saddy de Koning. 'Het is wel creatief, ja. Maar als VVD roepen wij dat de overlast van de keten te groot is. Ze zijn ook slecht voor de plaatselijke horeca. De jeugd haalt zijn bier bij de supermarkt.'

'Hoe oud is die jeugd?', vraagt Fadime -rgü.

'Van veertien tot twintig', zegt Saddy de Koning. 'Het punt is: die keten staan op particulier terrein. Wat kun je doen? En als er geen keten zijn, gaat de jeugd buiten rondhangen. Dan wordt de overlast nog groter.'

De boerin van het eierbedrijf, buiten Putten, is blond en slank, 41 jaar. Ze loopt in een broek met wijd uitlopende pijpen. Zelf stemt ze nooit anders dan SGP of ChristenUnie, zegt ze. Verder bemoeit ze zich niet met de politiek. Ze leidt Fadime -rgü naar het stukje bos achter het erf. Daar staat de keet van haar kinderen en hun vrienden. Er is een bar, een tv, een computer. Er staan zachte banken. Langs de ramen hangt nog kerstversiering, van plastic. Het ruikt er naar bleekmiddel 'De meisjes maken de boel schoon', zegt de boerin. 'De jongens betalen de drank en de elektriciteit.' Ze lacht. 'Het is hier nog ouderwets hè.'

'Heeft u wel eens problemen met ze?', vraagt Fadime -rgü.

'Nooit', zegt de boerin. 'Ze weten wat de regels zijn. Elke dag opruimen en om elf uur naar huis. Als ze een grote mond hebben, gaat de keet een week dicht.'

De meisjes, het zijn er drie, trekken zich terug. De jongens, in schilderskleren, gaan bij Fadime -rgü staan. Ze vertellen dat ze met z'n allen naar het gemeentehuis waren gegaan toen de burgemeester had gezegd dat hij de keten zou sluiten. De goeien moesten onder de kwaaien lijden, vonden ze. Zij deden geen illegale dingen. Zij lieten de brandweer toe als die wilde controleren. Eén van hen doet voor hoe ze zelf met een aansteker de kerstversiering hadden gecontroleerd. 'Onbrandbaar.'

'Wat wil je nog meer?' zegt Fadime -rgü tegen Saddy de Koning als ze weer in de Bentley zitten. 'Die mensen nemen hun verantwoordelijkheid.'

'Precies', zegt Saddy de Koning. 'Dat is waar wij als club ook voor staan. Zelf doen. Eigen verantwoordelijkheid. Wij zouden graag willen dat deze mensen zien dat wij ook voor hen opkomen.'