Enten is ook commercieel experiment

Vaccinatie van de uitloop- en hobbykippen is fijn voor deze dieren: dan mogen ze weer buiten lopen. Maar voor de snelheid van een eventuele uitbraak maakt het weinig uit. Blijft de vraag of de consument het nog vertrouwt.

Rotterdam, 25 febr.- Voor de bewegingsvrijheid van de Nederlandse kip was het een mooie week. Nu Brussel heeft toegezegd dat buiten lopend pluimvee mag worden ingeënt tegen de vogelgriep, ligt ontheffing van de ophokplicht binnen handbereik.

Weg met de bouwsels van gaas, landbouwplastic en partytenten op de erven. En een opluchting voor biologische pluimveehouders, die bang zijn dat de op een kluitje gepakte kippen elkaar uit frustratie stukpikken. De toezegging kwam in een week dat in steeds meer Europese landen wilde vogels met de agressieve griepvariant H5N1 gevonden werden.

'Door de dieren te vaccineren, hoeven ze tijdens de trekperiode van de wilde (water)vogels niet meer naar binnen.' Dat schreef minister Veerman donderdag aan de Tweede Kamer over het akkoord dat woensdag in de Europese Unie was bereikt. Landbouworganisaties reageerden verheugd op het Brusselse besluit.

De minister van LNVschrijft niet wat het vrijwillig vaccineren betekent voor de kans op een vogelgriepgolf in de kippenstallen. Dat effect is bescheiden, benadrukken deskundigen. Vrijwillige inenting, op de schaal waarover nu wordt gesproken, verkleint weliswaar de kans dat er in een koppel kippen, eenden of kalkoenen vogelgriep uitbreekt. Maar op de snelheid waarmee zo'n virus om zich heen grijpt, heeft de maatregel geen invloed.

'Als je die verspreiding wil aanpakken, moet je kippen massaal vaccineren', zegt hoogleraar Mart de Jong. Hij is lid van de commissie die het ministerie over vaccinatie adviseerde. 'Maar dit is een goede zet. Als de minister in Brussel had voorgesteld om alles te vaccineren, dan was het er politiek nooit doorgekomen.' Begin deze week, voor de onderhandelingen in Brussel, verwachtte het ministerie nog dat alleen overeenstemming bereikt zou worden over het inenten van hobbykippen.

Vaccinatie tegen vogelgriep ligt gevoelig in de EU. Er is in Europa alleen in Italië ervaring mee opgedaan, waar een vaccin zes jaar geleden werd ingezet toen de ziekte in de Po-vlakte uitbrak. Angst bestaat dat er naar ingeënt vlees geen vraag is.

De Jong, hoogleraar veterinaire epidemiologie aan de Wageningen Universiteit: 'Dit initiatief is ook bedoeld om te zien hoe het gaat met de afzet.' Gevaccineerd vlees mag straks in alle 25 EU-landen zonder waarschuwingssticker de schappen van de supermarkt in.

Minister Veerman pleit sinds de vogelgriepuitbraak van 2003, die de Nederlandse pluimveesector aan bestrijding en compensatie van boeren ruim 200 miljoen euro kostte, voor preventieve vaccinatie tegen de griep. Zijn ministerie ondervond toen - en eerder tijdens de mond- en klauwzeerepidemie van 2001 - veel weerstand tegen het grootschalige ruimen. In de LNV-beleidsnota voor dit jaar pleit Veerman dan ook voor 'meer maatschappelijk verantwoorde dierziektenbestrijding'. Daarin is vaccinatie wenselijk - en het ophokken van hobbykippen niet.

Vaccinatie als preventie is het einddoel. Of dit werkt, hangt echter direct af van de bereidheid van bedrijven om dieren te laten inenten. Wat dat betreft geldt hetzelfde als bij een prik tegen mazelen of rode hond: als te weinig mensen meedoen, vervalt de bescherming en kan de ziekte zich toch verspreiden. Nu vaccinatie vrijwillig is, en maar zo'n 5 procent van het commercieel gehouden pluimvee voor enting in aanmerking komt (alleen de vijf miljoen vrije-uitloopkippen), zal dat niveau niet gehaald worden, denkt epidemioloog De Jong.

Voor efficiënte preventie zullen de mogelijkheden voor vaccinatie verder moeten worden uitgebreid. De Jong: 'Dan moet je alle bedrijven vaccineren, niet alleen de bedrijven waar pluimvee buiten loopt. We hebben in 2003 gezien dat ook bedrijven besmet werden waar de kippen binnen bleven.'

Vaccinatie zorgt er wel voor dat de kans kleiner wordt dat er ergens in het land een uitbraak begint. 'Je kunt de kans op introductie enigszins terugdringen', zegt de Wageningse dierviroloog Wim van der Poel - ook dat hangt af van de vraag hoeveel bedrijven over een paar weken de stap nemen om vaccins te kopen. Aan de kwaliteit van de beschikbare griepvaccins zal het niet liggen, zegt Van der Poel. Die is vergelijkbaar met de andere inentingen die kuikens krijgen.

Overigens: het risico voor mensen dat een eventuele griepuitbraak onder pluimvee in Nederland of Europa oplevert, is klein. Personeel dat met kippen in contact komt, is zich meer van de infectiekans bewust dan tijdens de vorige vogelgriepgolf, zodat er meer beschermende maatregelen genomen zullen worden. De kans dat een mondiale grieppandemie juist in een Europees land uitbreekt, blijft gering.

En is het ruimingsgevaar voor de individuele kip deze week kleiner geworden? Een beetje. Maar als bij de niet-gevaccineerde hoenders van de buren vogelgriep uitbreekt, zal inenting geen redding betekenen. Tenminste, dat hoopt Van der Poel. 'Minister Veerman kan wel zeggen dat hij probeert te voorkomen dat gevaccineerde dieren geruimd moeten worden, maar er is geen goede reden om bij een uitbraak verschil te maken tussen ingeënte en niet-ingeënte vogels.'

Om de verspreiding te stoppen, zul je alle vogels moeten ruimen, vindt hij. Na het Brusselse besluit van deze week leven dus de geënte kippen ruimer. Maar het gevaar van de kippenruimer blijft.