'Vergrijzing geeft Italiaanse toestanden'

Nederland gaat volgens oud-minister De Vries de kosten van de vergrijzing per ongeluk probleemloos dragen. Minister Zalm ziet echter grotere tegenvallers dan meevallers.

Als de rente lang laag blijft, is dat fnuikend voor de overheidsfinanciën. En dat maakt het lastiger om de kosten van de vergrijzing op te brengen. Minister Zalm (Financiën, VVD) legde gisteren uit hoe dat kan, bij de presentatie in Den Haag van De vergrijzing leeft, een bundel over vergrijzing. Hij liep daarmee terloops vooruit op een studie van het Centraal Planbureau (CPB) over de kosten van de vergrijzing, die binnen enkele maanden verschijnt.

Door een lage rente dalen de rentebetalingen op de staatsschuld, zo begon Zalm zijn college. Maar dit positieve effect op de overheidsfinanciën wordt meer dan tenietgedaan door het negatieve effect op de pensioenpremies en -uitkeringen. Bij een lage rente moeten pensioenfondsen hogere premies vragen, die aftrekbaar zijn van de belastingen, en groeien de pensioenvermogens minder hard, waardoor de uitkeringen lager kunnen worden. Hierdoor dalen de belastingopbrengsten op de pensioenen. Het gevolg van beide effecten is groter dan de meevaller van lage rente voor de schatkist. Hiermee wordt de werking van de zogenoemde omkeerregeling - premies belastingvrij, uitkeringen belast - ondermijnd.

Die omkeerregeling vormt de kern van de redenering van oud-CDA-politicus Bert de Vries dat de kosten van de AOW en de zorg als gevolg van de vergrijzing heel goed betaalbaar blijven. De Vries was een van de sprekers op een bijeenkomst georganiseerd door ABN Amro naar aanleiding van De vergrijzing leeft. Nederland, aldus de voormalige minister van Sociale Zaken 'heeft zich - zonder het te beseffen - op een uiterst slimme manier immuun gemaakt voor de pensioenlasten van de vergrijzing'. Dat komt, volgens De Vries, omdat de ouderen belasting gaan betalen over hun particuliere pensioenvoorzieningen zoals lijfrentepolissen en bedrijfspensioenen, waarvoor ze tijdens hun werkzame bestaan belastingvrij hebben gespaard.

De Vries sprak in een boek dat hij vorig jaar schreef, Overmoed en onbehagen, van 'het best bewaarde geheim van Den Haag'. Dit maakt Nederland volgens De Vries uniek in Europa en wellicht in de wereld: '[...] wij kunnen ons koesteren in de wetenschap dat we ons al lang tegen een belangrijk deel van de kosten [van de vergrijzing, red.] hebben ingedekt. Helaas lijkt de huidige regeringscoalitie dat helemaal geen prettige gedachte te vinden.'

In de bundel over vergrijzing komt Bas Jacobs, econoom van de Universiteit van Tilburg, tot een totaal andere conclusie. Met 'het beste bewaarde geheim' van De Vries maakt Jacobs korte metten: de financiële positie van de overheid wordt door de omkeerregeling niet versterkt, want deze heeft geleid tot een hogere staatsschuld dan anders het geval zou zijn. Jacobs: 'Bij ongewijzigd beleid is de vergrijzing een reëel maatschappelijk en economisch probleem. De gevolgen van de vergrijzing zijn op zijn minst vergelijkbaar met de uitbundige uitbouw van de sociale zekerheid in de jaren zeventig.' Hij verwacht 'Zuid-Italiaanse toestanden': jongeren en talentvolle studenten die naar het buitenland trekken en achterblijvende bejaarden.

Volgens Jacobs betaalt de gemiddelde Nederlander gedurende zijn leven minder belastingen dan hij aan voorzieningen van de overheid terugkrijgt. Dit gegeven zal zich bij een ouder wordende bevolking versterken. Migratie is dan ook geen oplossing om de vergrijzingskosten op te vangen. Migranten leveren nog minder belastingafdrachten en doen een groter beroep dan gemiddeld op overheidsvoorzieningen. Jacobs: 'Meer migratie zal het vergrijzingsprobleem dus verergeren.'

Hetzelfde betoogt hij over de geboorte van meer kinderen. Kinderen kosten de overheid de eerste 25 jaar van hun leven meer dan ze opbrengen, en zullen leiden tot een nog groter beslag op de begroting. 'Meer kinderen betekent dat er meer mensen zijn die te weinig belasting betalen.'