Proef die woofers

Beatcreator Delic geeft hiphoptrio Opgezwolle een herkenbaar geluid. 'Eerst klonk hij als 'plok'. Nu als 'plok-aah'.'

Vlnr: Sticks, Rico en Delic van Opgezwolle foto Lex van Rossen ZWOLLE 14-2-206. OPGEZWOLLE. VLNR: STICKS , RICO EN DELIC FOTO LEX VAN ROSSEN t.a.v. Wibbine Kien, CS Rossen, Lex van

'Als er op televisie iemand door het ijs zakt met een mooi geluid dan denk ik: shit, dat had ik willen hebben.' Delic, de beat creator van hiphopband Opgezwolle, is een knutselaar met geluid. Hij gebruikt geen samples, zoals de meeste beatcreators doen die hele drumpartijen of andere instrumenten overnemen - vaak goed herkenbaar. Hij neemt hoogstens een enkele klank. Overal zoekt hij geluiden.

In zijn studio in het centrum van Zwolle geeft Delic een spoedcursus hiphoptechniek. Wijzend op een kleurige kast met knoppen: 'Dat is de voorversterker voor de microfoon. Die is belangrijk. Je moet een goeie mike hebben, maar vooral een goede voorversterker. Deze is analoog, met buizen en een compressor. Het signaal wordt omgezet naar digitaal, door dat kastje daar, en dan gaat het mijn pc in.

'Dat is een van de belangrijkste dingen in de studio: de conversie van analoog naar digitaal. Daar wordt vaak op bezuinigd. Maar als je een goedkope geluidskaart neemt, verlies je de helft van het signaal. Daarom hebben wij voor de nieuwe cd geïnvesteerd in een beter apparaat.'

Die nieuwe cd is Eigen Wereld, de tweede cd van Opgezwolle. Eigen Wereld verscheen een paar weken geleden, en werd een sensatie. Er zijn inmiddels meer dan 10.000 exemplaren van verkocht, en de cd haalde de hoogste notering voor een Nederlandse hiphop-cd in de hitparade ooit (nummer 4). Tijdens de uitverkochte optredens die Opgezwolle tegenwoordig geeft, worden de drie onthaald als een elftal dat de beker gewonnen heeft: van Paradiso, Amsterdam tot De Pul in Uden.

Toch is de nieuwe cd niet luchtig of makkelijk toegankelijk. Eigen Wereld biedt 69 minuten lang duistere hiphop met doorwrochte rhymes. Anders dan andere rap-crews is Opgezwolle echt een groep. Rico en Sticks rappen, en Delic maakt de beats. Zo'n vaste beatcreator is uitzonderlijk, zowel nationaal als internationaal. Van Eminem tot 50 Cent en Ali B - ze gebruiken allemaal beats van meerdere leveranciers. Juist door die eigen klankman heeft Opgezwolle een herkenbaar en consistent geluid.

Op zijn computerscherm laat Delic de opbouw van het nummer 'Gekkenhuis' zien. 'Hoor je die bass-kick? Ik denk dat daar wel twee uur werk in zit. Eerst klonk hij als 'plok'. Toen heb ik er een omgekeerde hi-hat bijgedaan, hem door die filter gepompt, daarna gesampled en weer terug gestuurd naar de computer. Nu klinkt hij als 'plok-aah'.'

Zou een drummer het zo kunnen spelen? 'Nee, het is een onmogelijk geluid. Dat vind ik het leukst, echt iets nieuws te maken.' In zijn studio neemt Delic ook live-instrumenten op. Want anders dan op het debuut Vloeistof (2003) zijn op Eigen Wereld ook klanken van een viool, akoestische gitaar, sopraansax, accordeon en zingende zaag te horen. 'Ik ben altijd op zoek naar instrumenten die een triest gevoel kunnen oproepen', zegt Delic. 'Dat er op onze cd nu instrumenten te horen zijn en niet alleen synthetische geluiden was een logische ontwikkeling. Het is prettig om af en toe met andere muzikanten te werken. Die hebben weer een eigen inbreng.'

Afgesms't

Rapper Sticks komt de studio binnen. 'Is Ricardo er niet?', vraagt hij. 'Nee, hij heeft zich afgesms't', zegt Delic.

Sticks (Junte Uiterwijk, 23) en Delic (Peter Blom, 24) werken sinds tien jaar samen. Toen Delic zijn drumstel inruilde voor een computer om beats te kunnen maken, begon Sticks met rappen. Na school hebben ze allebei een maand journalistiek gestudeerd (Sticks: 'Je moet toch aan je toekomst denken.'), maar de muziek bleef nummer één. 'Eigenlijk was de keuze al gemaakt toen we nog op school zaten', zegt Sticks. Delic: 'Ik weet het nog goed. Het was op een maandagmiddag. Ik moest een opdracht doen voor mijn studie, maar ik wilde ook verder met het mixen van 'Ik zie' van onze demo-cd, Spuugdingen. Ik dacht: 'Fok school, ik doe dat nummer'. Toen was het definitief.' Sticks: 'Voor ons was muziek maken nooit vrijblijvend. Sommige anderen belden dan af voor een jamsessie, hadden iets anders te doen. Dat deden wij niet.'

Toen Sticks rapper Rico (Ricardo McDougal, 28) tegen kwam was die al een tijdje bezig. 'Hij was ouder, en had meer ervaring. Ik kon me aan hem optrekken.' In hun gerapte verhaaltjes geven Sticks en Rico nu samen commentaar op de situatie in de wereld en die in Nederland in het bijzonder. Ze houden van woordspelletjes ('Beneluxaflex'), kunnen geen duif noemen zonder even 'roekoe, roekoe' te roepen. Als ze het op de nieuwe single 'Hoedenplank' hebben over 'voer voor je hoedenplank', dan slaat dat op de eigen muziek die uit speakers in je hoedenplank komt knallen ('tast toe/ proef die woofers'); in 'Passievrucht' noemen ze het vrouwelijk geslachtsdeel achtereenvolgens aardbei, perzik, mango en bosmuis. Er worden stukjes Koot en Bie tussendoor gegooid, en een snipper van een kinderliedje. Dit is hoorspel-hiphop volgens eigen wetten.

De teksten zijn wrang en actueel. Zo is 'Tunnelvisie' de boze reactie op de politie van Zwolle die een illegaal feest in een verlaten tunnel kwam afbreken met charges met rookbommen en honden. Een van de hoogtepunten van de cd is 'Made In NL', het Zwolse antwoord op 'Het Land Van' door Lange Frans en Baas B. Zo romantisch als Lange Frans & Baas B. zijn, zo sceptisch zijn Sticks en Rico. Ze noemen Nederland het 'land van de rages en hypes' en memoreren de nationale hetzes rond Idols en de klysma's van Patty Brard.

Ze rappen om de beurt, zodat de coupletten als lianen om elkaar heen slingeren. Meer dan op de vorige cd hadden Sticks en Rico nu behoefte om zich uit te spreken. De teksten worden niet voor de vuist weg uitgekraamd. 'Ik zit thuis met pen en papier, steeds maar te schaven en te rijmen', zegt Sticks. Delic: 'Als we aan het opnemen zijn, zit hij daar op de bank volop te mompelen.' Sticks: 'Zo ontstaat het.'

Fruitella

Het hoogstaande wordt gekoppeld aan het alledaagse. Zoals Amerikaanse rappers graag luxueuze merknamen als Hennessy (cognac), Cristal (champagne) en Reebok in hun teksten stoppen, zo wemelen de liedjes van Rico en Sticks van de Labello, Fruitella, Burger King, Van Nelle en Gamma & Praxis.

Dat is geen 'product placement', zegt Sticks. Ieder merk heeft een intertekstuele reden: 'Ricardo zegt ergens: 'Ik eet Fruitella voor mijn dagelijks portie fruit'. Dat is gewoon waar. Hij doet dat. Als ik het heb over de Burger King, kan ik daarna zeggen: 'Wij zijn de koningen van het volk'. En als Rico zegt: 'Wij gaan sneller dan Flamman & Abraxis [gabber-act uit de jaren negentig, HC], en hij laat dat rijmen op '...bij Gamma en de Praxis', ja, dan ben ik wel even jaloers.'

'Het is spelen met taal', zegt hij. 'Je moet er niet te veel achter zoeken.' Maar hiphopliefhebbers maken wel een punt van wat een rapper zegt. 'Natuurlijk, ik maak zelf ook een punt van wat ik zeg, ik roep niet zomaar wat. Ik heb geen boodschap maar wel een mening. De onderwerpen kwamen dit keer helemaal vanzelf. In de afgelopen jaren heb ik mijn ogen meer open gehad.'

In een opsomming van internationale wantoestanden in het nummer 'Gekkenhuis', zegt Rico: 'Oorlog gaat door/ de steengooiende Palestijn staat nog steeds tegenover de zwaarbewapende jood/ (...) Op 5 mei brandt de fakkel voor de vrijheid/ maar waar de Fak is dan die vrijheid?'

Rico zegt het niet, maar als luisteraar vul je het onbewust aan tot iets als: we vieren wel 5 mei, maar wat is vrijheid als Israëliërs de Palestijnen op deze manier behandelen?

Volgens Sticks bedoelt Rico het niet zo. 'Bij die tekst moet ik denken aan de manier waarop we hier in Zwolle 5 mei vieren. Dat gebeurt op de Turfmarkt, met rondom het plein een omheining van hoge hekken. Je wordt gefouilleerd als je naar binnen wil. Vandaar de vraag: 'Wat is vrijheid?'.'

Delic: 'Ja, hij bedoelt het algemener. 'Waar de fok is nou die vrijheid'. Zo'n interpretatie specifiek over joden heb ik niet eerder gehoord. Oh ja, één Marokkaanse vriend begon er over. Hij vond het een harde uitspraak.''

Sticks: 'Sommige dingen gaan een eigen leven leiden.'

Staat hij daar bij stil? 'Niet als we bezig zijn, dan zijn we alleen maar bezig met de tekst, niet met effect. Als je je gaat afvragen wat het gevolg van je woorden kan zijn, kun je beter stoppen.' Delic: 'Het ligt buiten onze verantwoordelijkheid.' Sticks: 'Als ik iets beweer, kan ik niet voorzien hoe anderen het zullen interpreteren. Dan zou ik er een boek bij moeten schrijven, waarin ik alles nog eens uitleg.'

Hester Carvalho won afgelopen maandag de Jip Golsteijnprijs 2006 voor artikelen over popmuziek die zij onder meer voor het Cultureel Supplement schreef.

'Eigen Wereld' is verschenen bij TopNotch (TN0601 CD). Opgezwolle treedt op: 3/3 Fenix, Sittard; 4/3 Perron 55, Venlo; 16/3 Paard van Troje, Den Haag; 17/3 Mezz, Breda. Zie verder www.opgezwolle.nl.