De Chinese omsingeling

Bij 'go', het bordspel dat zo geliefd is bij de Chinese elite, roei je de tegenstander uit door die in te sluiten en zo het bord in je greep te krijgen. James Pinkerton schreef een jaar geleden in deze krant al dat de Amerikaanse regering een denkfout maakt als zij ervan uitgaat dat China zich van dezelfde strategie bedient als de Verenigde Staten. Anders dan de regering-Bush kenmerken go-spelers zich door subtiliteit, omtrekkende bewegingen en veel geduld.

Pinkertons betoog sloeg uitsluitend op de potentiële militaire dreiging die China vormt, en hij schetste een scenario waarin het land kernwapens de Verenigde Staten binnensmokkelt. Net als de driebenige oorlogsmachines in Steven Spielbergs film War of the Worlds zouden de kernbommen, weggestopt onder Amerikaanse steden, hun tijd afwachten om op een strategisch moment te kunnen toeslaan. Zo zou China met zijn beperkte middelen de Amerikaanse militaire overmacht kunnen breken.

Het lijkt erop dat China een subtieler wapen hanteert om de Amerikaanse alleenheerschappij te ondermijnen. Het land met de meeste inwoners ter wereld heeft zich de afgelopen jaren opgeworpen als huisbankier van de Verenigde Staten. Het begrotingsoverschot waarmee Bill Clinton zijn presidentschap afsloot, is onder Bush als sneeuw voor de zon verdwenen. In plaats daarvan kampt 's werelds grootste economie nu met een begrotingstekort dat de Europese tekortnorm van 3 procent verre overtreft.

Ook de Amerikaanse consument laat zich niet onbetuigd. Begin deze maand rapporteerde het ministerie van Handel dat particulieren in 2005, voor het eerst sinds 1932 ten tijde van de Grote Depressie, meer hadden uitgegeven dan gespaard.

De toch al niet geringe bestedingsdrift van Amerikanen is vooral aangewakkerd door de aanhoudend lage rente en de explosieve stijging van de huizenprijzen in delen van de Verenigde Staten. De lage rentestand, die consumptief krediet en hypotheken goedkoop houdt, is onder meer te danken aan het enthousiasme waarmee China de schuldenlast van de VS blijft financieren.

Volgens sommige schattingen staan de Amerikanen binnenkort duizend miljard dollar bij China in het krijt; dat is bijna eentiende van het bruto nationaal product van de VS. Van het geld dat ze lenen kopen de Amerikanen, behalve olie, producten voorzien van het labelmade in China, waarmee ze de schappen van megasupermarkten als Wal-Mart vullen. De economische relatie tussen beide landen lijkt daarmee nog het meest op die van een groot postorderbedrijf met een niet-kredietwaardige klant.

De Amerikaanse economie kampt ook met een oplopend tekort op de internationale betalingsbalans. Vorig jaar importeerden de Verenigde Staten 57 procent meer dan ze exporteerden. Volgens het Witte Huis is het tekort een teken van kracht in plaats van zwakte. Directeuren van centrale banken over de hele wereld denken daar anders over: twee op de drie centrale banken hebben in de afgelopen jaren de euroreserves laten oplopen, ten koste van de dollarreserves.

Als de Verenigde Staten er de komende jaren niet in slagen hun financiële huishouding op orde te krijgen, ligt een dollardepreciatie op de loer. Volgens financieel analisten zou de dollar in dat geval zo'n 20 tot 40 procent in waarde moeten zakken. Als de aanpassing geleidelijk verloopt, zullen de gevolgen voor de Amerikaanse economie overkomelijk zijn, en zullen de VS hun status als supermacht kunnen handhaven.

Als de dollar daarentegen in een duikvlucht raakt, wat zou kunnen gebeuren wanneer crediteurs als China zich en bloc uit de Amerikaanse markt terugtrekken, dan zijn de gevolgen niet te overzien. De obligatiemarkt zou instorten, de rente zou fors stijgen en de binnenlandse bestedingen zouden instorten, waardoor de Amerikaanse economie in een diepe crisis zou belanden. Volgens de vertegenwoordiger van de Europese Centrale Bank bij het Internationaal Monetair Fonds in Washington, Onno Wijnholds, betreft het hier een low probability but high risk-scenario.

Een krach van de dollar zou vrijwel zeker het einde inluiden van de dollar als's werelds belangrijkste reservemunt. En het zou ook een einde maken aan de Amerikaanse hegemonie, net zoals het Verenigd Koninkrijk zijn positie als supermacht verloor toen het na de Tweede Wereldoorlog was bedolven onder de buitenlandse schuldenlast, en ponden sterling op grote schaal werden ingeruild tegen Amerikaanse dollars.

John Maynard Keynes, veruit de meest invloedrijke econoom van de twintigste eeuw, heeft hierin altijd een vooropgezet plan van de Verenigde Staten gezien, die toentertijd, zoals China nu, de rol van wereldbankier vervulde.

Sluipenderwijs is China de afgelopen jaren uitgegroeid tot een economische macht van formaat. In omvang bedraagt de Chinese economie, op basis van de koopkracht van Chinese burgers, inmiddels tweederde van de Amerikaanse economie.

Als de Chinese economie met9 procent per jaar blijft groeien, zoals het de afgelopen 25 jaar heeft gedaan, zal het land in 2014 de Verenigde Staten voorbijstreven. Europa heeft het dan al twee jaar eerder achter zich gelaten.

Het wapengekletter van de regering-Bush zal de Chinese leiders niet onwelgevallig zijn. Anders dan bij schaken, hoef je bij 'go' niet het centrum te beheersen om de beslissende aanval te kunnen uitvoeren. China heeft, zoals het een vaardige go-speler betaamt, de tegenpartij vanuit de hoeken omsingeld.

Maar ook zonder dollarcrisis zal het land dat eenvijfde van de totale wereldbevolking herbergt, zijn greep op dewereldeconomie en de internationalepolitiek in de komende jaren verder verstevigen.

Heleen Mees is jurist en publicist.