Verwisseling letters vertraagt begrip wél

Een paar jaar geleden ging de mededeling per e-mail eindeloos rond: Aoccdrnig to rscheearch at Cmabrigde uinervtisy, it deosn't mttaer waht oredr the ltteers in a wrod are. Het was onzin: dit onderzoek was nooit gedaan. Maar nu wel: in het maartnummer van Psychological Science melden onderzoekers van een Britse en een Amerikaanse universiteit dat letterverwisselingen wel degelijk uitmaken, vooral als de letters aan het einde en aan het begin van woorden verwisseld worden met letters uit het midden.

De psychologen onderwierpen 30 proefpersonen aan leestesten waarbij hun oogbewegingen werden gevolgd. Telkens werden in 40% van de woorden in een zin de letters verwisseld. Letterwisselingen binnen een woord leiden tot een leesvertraging van 11%, verwisselingen van de laatste letter tot 26% en foute beginletters tot 36% vertraging.

Helemaal verzonnen is de internetgrap niet. In 1975 stelde een van de auteurs van het nu gepubliceerde artikel, Keith Rayner, al vast dat letterverwisseling binnen een woord veel minder vertraging oplevert dan de vervanging van letters door andere. Recenter signaleerden Fransen en Amerikanen dat veel taalkundige modellen de vertragingseffecten van letterverwisselingen niet goed verklaren (in Trends in Cognitive Sciences, februari 2004). Zij stellen vast dat de menselijke geest woorden nogal slordig opslaat als combinaties van letters of klanken. Het Engelse take wordt opgeslagen als TA, TK, TE AK, AE en KE.