Terneergeslagen vuurvliegjes in Albanië

De Albanese kunstenaar Adrian Paci (1969) richt zich vooral op zijn land van herkomst. Zijn video Turn On (2004) laat zien hoe recente ontwikkelingen Albanië en haar inwoners hebben gevormd. Gegroefde mannengelaten kijken rustig, afwachtend de camera in. Een man met snor blaast zijn wangen op, in een poging de tijd te doden. Dan trekken ze een voor een hun generator aan. Brommend en grommend leveren ze de energie voor een lampje. Daar zitten de mannen dan, op een tribune, terwijl ze hun lichtje voor zich omhooghouden. Als werkwillige, maar tegelijkertijd terneergeslagen vuurvliegjes.

Adrian Paci: ‘Turn on’, 2004; videoinstallatie courtesy Peter Kilchmann Gallery Tentoonstelling: Adrian Paci. T/m 2 april in BAK, basis voor actuele kunst, Lange Nieuwstraat 4 Utrecht. Wo t/m za, 12-17u. zo 13-17u. Inl. 0302316125, www.bak-utrecht.nl courtesy Peter Kilchmann Gallery

De mannen met de lichtjes zijn werklozen, die bijverdienen met hun licht als in Albanië de energie weer eens uitvalt, wat twee keer per dag gebeurt. Het is Albanië niet echt voor de wind gegaan sinds het land in 1991 een democratie werd na de val van het communisme. In 1997 stortte het politiek-economische systeem in, met chaos als gevolg. De video levert niet alleen een mooi beeld, al die lampjes in de avondschemering, maar vormt ook een commentaar op de ontwikkelingen en de recente geschiedenis van Albanië.

Zelf trok Paci vanwege die chaos naar Milaan, waar hij een video maakte van zijn driejarig dochtertje (Albanian Stories, 1997, ook te zien in BAK). Grote bruine ogen blikken de camera in. Ze vertelt over een varken dat met twee dochters naar Italië vluchtte, bang voor de 'dark forces', gered door de 'International forces'.

Eenzelfde registrerende tactiek hanteerde Paci bij de video Klodi. (2005) Hij richt een camera op het hoofd van de illegale Albanese vluchteling Klodi, een nog jonge man met kaal hoofd en een sprekende blik, en laat hem in veertig minuten zijn verhaal vertellen. Het is een relaas vol omzwervingen. Klodi is een goed verteller. Met zichtbaar plezier verhaalt hij van een seksuele escapade in Mexico, terwijl hij met nog twintig anderen wacht op uitzetting, terug naar Albanië. Via Italië belandt hij in het beloofde land Amerika. Hij sticht er een gezin, komt terecht in de gevangenis en keert noodgedwongen terug naar Albanië. Zijn Amerikaanse vrouw vertrekt met de kinderen weer naar Amerika. Als Klodi dit in gebroken Engels vertelt, nestelt de droefenis zich in zijn gelaat. Hij hunkert naar zijn gezin en is het beu om zich als een vlag te voelen, willoos onderworpen aan de grillen van de wind.

Paci legt met deze video min of meer zijn eigen relaas vast.

De video's zijn alledrie persoonlijk en aangrijpend, maar ze zijn niet elk even sterk: het lijkt zo gemakkelijk om iemand voor de camera zijn leven te laten vertellen. Daarom springt Turn On er positief uit. Daarin heeft Paci niet louter vastgelegd wat er gebeurt, maar heeft hij ook zijn verbeelding laten spreken. De video signaleert niet alleen iets, maar is ook poëtisch en esthetisch.

Tentoonstelling: Adrian Paci. T/m 2 april in BAK, basis voor actuele kunst, Lange Nieuwstraat 4 Utrecht. Wo t/m za, 12-17u. zo 13-17u. Inl. 0302316125, www.bak-utrecht.nl