Ter overname aangeboden

Kan je een gemeenschappelijke munt hebben zonder politieke unie? Dat was de vraag die voorafging aan de introductie in Europa van de euro in 1999. Mooi dat er een gemeenschappelijk rentebeleid zou komen voor de aangesloten lidstaten, maar kon dat wel als het begrotingsbeleid en het bredere economische beleid nationaal georiënteerd zouden blijven? Geen nood: er kwamen regels die dat nationale beleid zouden inperken.

Het resultaat is sindsdien bekend. De belangrijkste deelnemers aan de muntunie treden de begrotingsregels met voeten. Duitsland zal in 2006 voor het vijfde achtereenvolgende jaar een begrotingstekort hebben dat hoger is dan 3 procent van het bruto binnenlands product. Dat geldt ook voor Frankrijk. Italië heeft vijf van de acht jaar dat de muntunie bestaat een te hoog tekort. Het Portugese tekort is volledig uit de hand gelopen, en Griekenland heeft zelfs nog nooit onder de 3 procent gezeten, zo blijkt daar achteraf.

Tot nu toe gaat het redelijk goed met de euro, maar op de vraag of er één munt kan zijn zonder politieke pendant blijft het antwoord nog uit.

De laatste tijd komt er nóg een, soortgelijke, vraag op. Kun je eigenlijk wel één markt hebben zonder politieke eensgezindheid? Het creëren van die ene markt kan moeilijk zonder het bedrijven toe te staan elkaar over te nemen. Sinds vorig jaar is het weer spitsuur bij de fusies en overnames, en de politieke terugslag kondigt zich al aan. Polen verzet zich tegen de nationale gevolgen voor het eigen bankwezen van de overname van de Duitse bank HVB door het Italiaanse Unicredit. Frankrijk en Luxemburg hebben grote bezwaren tegen het overnamebod van Mittal Steel op staalconcern Arcelor. Spanje overpeinst het gebruik van het gouden overheidsaandeel tegen het bod van het Duitse Eon op nationale kampioen Endesa.

Nog vorig jaar verhinderde Frankrijk een overname van een eigen farmaceutisch concern, en verklaarde vervolgens elf sectoren van nationaal belang, hetgeen een signaal is dat buitenlandse belangstelling niet op prijs wordt gesteld. Italië zei gisteren bij monde van minister Tremonti van Financiën dat het striktere overnameregels gaat hanteren. De dienstenrichtlijn voor het vrij mogen verlenen van diensten over de grenzen is intussen een schim van het plan van toenmalig Europees Commissaris Bolkestein.

Is het idee van een gezamenlijke Europese toekomst op de terugtocht? Dat zou misschien nog een grotere uitdaging zijn voor de euro dan het versplinterde begrotingsbeleid al is.

Geen markt, geen munt.

Maarten Schinkel