Nieuws van de Belgradose koffietafel

De Servische geheime diensten kunnen Mladic 'niet vinden'. Geen wonder: de enige hervorming van de diensten sinds 2000 bracht de nationalisten terug die Mladic goed gezind zijn.

De mediahype rond Ratko Mladic houdt aan. De Servische regering kan ontkennen wat ze wil, het blijft onthullingen regenen. Het zegt langzamerhand meer over de Servische media dan over de jacht op Mladic.

Belgrado beschikt over een uniek informatiesysteem. Daar halen de kranten het nieuws niet bij partijkantoren of bij persbureaus, maar aan de kleine ronde tafels van het café van hotel Moskva: voor de journalisten zijn die tafels de 'carsija', de bazaar. De kop bij urgent nieuws zou eigenlijk moeten luiden: hier vertelt iemand wat interessants. Documenten of zelfs citeerbare uitspraken zijn er niet. Wie de waarheid van de leugen wil onderscheiden moet vertrouwen op zijn netwerk of zijn instinct. Het systeem functioneert doorgaans goed, want een nieuwschaos als de afgelopen dagen heeft Belgrado niet eerder meegemaakt.

'De nieuwschaos was waarschijnlijk gepland', vermoedt de Belgradose media-analist Oliver Vujovic. 'Politici voeren kranten waarmee ze goede contacten hebben met uiteenlopende informatie.' Waarom dat de afgelopen dagen is gebeurd? Dat is een kwestie van speculatie, zegt Vujovic. Het EU-ultimatum aan Servië kan de regering ertoe hebben gebracht te suggereren dat ze heel actief op Mladic jaagt. Het kan echter ook zijn dat het Kosovo-overleg een rol speelt. 'Ook daar wil Servië zijn goede wil demonstreren.' En ook wil Vujovic niet uitsluiten dat alles slechts een rookgordijn is om Mladic in veiligheid te brengen.

Officieel zeggen de Servische autoriteiten al vier jaar niet meer te weten waar Mladic is. Of dat klopt, is moeilijk te zeggen. Wie die 'autoriteiten' eigenlijk zijn, is al onduidelijk. De geheime diensten, de nieuwe BIA en de militaire inlichtingendienst, ontgaat maar weinig, maar die diensten geven slechts door wat ze willen doorgeven: iedereen werkt voor eigen rekening, coördinatie bestaat niet. De pogingen de inlichtingendiensten te hervormen en te zuiveren van criminelen en agenten die nog loyaal zijn aan Slobodan Milosevic, zijn mislukt. Weggestuurd werden slechts de hoogste chefs. Op de tweede rij zitten nog steeds de Milosevic-getrouwen op de informatie die de diensten vergaren. Tot overmaat van ramp zijn in de inlichtingendiensten, bij de eerste zuiveringsgolf na de val van Milosevic in 2000, uitgerekend diegenen weer op hun post teruggekeerd die het dichtst bij Mladic staan: de nationalisten die Milosevic in 1996 in zijn 'neocommunistische fase' had weggezuiverd.

Daarnaast bestaan in Servië diverse half-particuliere inlichtingendiensten. Wie ooit bij de politie heeft gewerkt, blijft na zijn ontslag of pensionering werken aan zijn eigen netwerk, en zij zijn het doorgaans die met succes inlichtingen vergaren. 'Ex-politiechefs' zijn dan ook bij de Belgradose media favoriete interviewpartners.

Ratko Mladic pakken zou een revolutie zijn, die aan betekenis niet zou onderdoen voor het omverwerpen van Milosevic. Het oude leger- en politie-apparaat dat Milosevic ten val bracht en later diens bedwinger Zoran Djindjic liet vermoorden, is de afgelopen jaren niet aangetast door alle veranderingen en hervormingen. Dit apparaat zag in de huidige premier Vojislav Kostunica het kleinere kwaad in vergelijking met de radicale hervormer Djindjic. Dat betekent echter ook dat Kostunica nu afhankelijk is van dit apparaat. Als hij zich ervan zou afwenden, zou hij zich moeten verbinden met de weinige hervormers in het apparaat - maar die zijn allemaal aanhangers van de oppositionele Democratische Partij.

Eén ding blijft zeker: als Mladic echt wordt opgepakt, weet men dat in het café van hotel Moskva al een dag voor het gebeurt.